زمان انتشار : ۲ آبان ,۱۳۹۷ | ساعت : ۱۳:۰۵ | کد خبر : 193871 |

چگونه همانند زنان عاشورایی باشیم؟ حجت الاسلام موحد فرد: شهربانو شاهزاده ایرانی، روایتگر عاشورا در میان ایرانیان

شفقنا زندگی- یک پژوهشگر دینی معتقد است که نقش تعیین کننده زنان در واقعه عاشورا بسیار محرز است. او از سکینه دختر امام حسین، ام وهب، همسر زهیر بن قین، ام سلمه همسر پیامبر، لیلا و شهربانو همسران امام حسین (ع) و همچنین ام البنین مادر عباس بن علی (ع) به عنوان زنانی که در واقعه کربلا و پس از آن در بیان حق و حقانیت نقش بسزایی داشتند نام می برد و می گوید: بزرگترین کاروان جهان، پیاده روی اربعین است که برای زنده نگاه داشتن وتکرار بیان رشادت ها و دلیری های کاروان عاشوراییان که یکی از سردمداران شان همین بانوان مکتب و فرهنگعاشورایی بودند و همچنین برای این‌که دوباره در روزگار معاصر، حادثه عاشورا تداعی شود، اتفاق می افتد.

حجت الاسلام یاسر موحدفرد درباره زنان عاشورایی در گفت وگو با خبرنگار شفقنا زندگی عنوان کرد: بسیاری از زنانمشهور صدر اسلام در حادثه عاشورا حضور داشتند و یا در ترویج فرهنگ عاشورایی اثرگذار بودند که برترین آن‌ها زینبکبری است. از ایشان به نام عقیله بنی هاشم یاد شده است؛ به این معنا که مدرس و مرجع دینی به شمار می آمدند.هنگامی که خطبه حضرت زهرا (س) در دفاع از ولایت امام علی (ع)، پس از این‌که خلافت از ایشان سلب شد  بیان شد،حضرت زینب (س) بیش از چهار یا پنج سال سن نداشتند اما با این وجود آن خطبه را از حفظ بیان می کردند، این اتفاقنشان از حافظه ایشان دارد. ایشان به قدری اندیشمند بودند که می توانستند همه مسائل اسلامی را به درستی و با  همهابعادش در زمینه تفسیر، فقه، اصول، علوم حدیث و علوم قرآنی تدریس کنند.

ویژگی ها ی زینب کبری مرجع تقلید بانوان

وی افزود: از دیگر ویژگی های حضرت زینب (س) این است که وقتی می خواستند ازدواج کنند، شرط ضمن عقد ازدواجایشان این بود که همواره در کنار امامان هدایت قرار بگیرند و هیچ گاه آنها را ترک نکنند و این نیز نشان از امام شناسیایشان دارد؛ زینب (س) در طول تاریخ صدر اسلام همیشه همراه امام و پیشوای خود بودند و این اندیشه ژرف ایشان رامی رساند که هیچ گاه نباید امام و رهبر دینی جامعه اسلامی را تنها گذاشت حتی به بهانه همسرداری، فرزندپروری وفعالیت‌های فرهنگی‌، مذهبی و اجتماعی؛ ایشان دارای منصب علمی والایی بودند و می توان گفت در جایگاه یک مرجعتقلید برای بانوان قرار داشتند و به عنوان یک مدرس دینی از ایشان یاد شده است.  همسر حضرت زینب (س)، عبداللهفرزند جعفرطیار و پسر عموی ایشان، تاجر و همواره در سفر بوده است اما حضرت زینب (س) در هیچ سفری او راهمراهی نکرده است، چون‌که شرط ضمن عقد حضرت این بوده که حتما در کنار امامان شیعه، حضور داشته باشد و اینامر در کنار چهار امام نخست شیعه رخ ‌نمایی کرده است.

این پژوهشگر دینی ادامه داد: نقل است که عبدالله به دلیل اینکه تاجر بوده، باغ بزرگی در منطقه شام داشته که اکنونآرامگاه حضرت زینب (س) در سوریه کنونی است و به زینبیه مشهور شده است؛ این باغ، ملک شخصی عبدالله بوده وزمانی که تجارت می کرده در آنجا سکونت داشته است. یکی از دلایل مهم همراهی کردن امام حسین (ع) توسط زینب کبری این بوده که او همیشه همراه بزرگان دینی که با ایشان نسبت داشته اند، بوده است. ایشان هنگامی رهبری کاروانعاشورایی را به دست می گیرند که ۱۸ نفر از نزدیکانش در یک نیم‌ روز به شهادت رسیده اند. چنین شخصیت عظیمیشهادت ۱۸ تن از نزدیکانش که از بزرگان جهان اسلام بوده اند را می بیند و تحمل می کند؛ هنگامی که یزید به ایشانمی گوید: دیدی ما خاندان شما را در کربلا خوار کردیم؛ زینب) س) با اقتدار پاسخ می دهد که: من جز زیبایی در کربلاچیزی ندیدم. بدین روی نقش تعیین کننده زنان به ویژه حضرت زینب (س) به عنوان رهبر کاروان عاشورایی پس ازواقعه کربلا قابل انکار نیست.

این تاریخ پژوه عنوان کرد: نقل شده است که در دعای عرفه حج واجب تا شش هزار نفر با امام حسین (ع) از حج خارجشدند به دلیل اینکه یزید حاکم  ستمگری است و قصد داشته همه اهل بیت عصمت و طهارت (ع) را در مناسک حج بهشهادت برساند. به همین جهت زینب کبری و دیگر زنان کاروان با امام حسین (ع) از مدینه به عزم حج همراه شدند.در آن زمان رسمی ناجوانمردانه وجود داشت که دشمنان شیعیان برای تحت فشار قرار دادن مردان جنگاور پیش از آغازجنگ، همسران آنان را اسیر می کردند و یا به شهادت می رساندند تا مردان سلحشور را به تسلیم وادار نمایند؛ چون اینتجربه ناگوار وجود داشت، امام حسین (ع) نیز از احتمال وقوع حادثه کربلا خبر داشته اند و دشمنان با شمشیرهایزهرآگین به حریم امن الهی رفته بودند و می خواستند در آیین حج ایشان و یارانشان را به شهادت برسانند برای این‌کهاین اتفاق رخ ندهد و در واقع جلوی یک حادثه فجیع‌ تر را بگیرند، خواستند که خانواده و زنان خویش را همراه شانداشته باشند تا یک هجرت اتفاق بیافتد.

کوفه چگونه شهری است؟

وی در ادامه درباره این‌که کوفه چگونه شهری است، تشریح کرد: این شهر به قدری مهم بوده که سران بسیاری از طایفههای جهان اسلام شامل ۱۸ هزار نفر در نامه هایی خواستار تغییر حاکمیت شده بودند و از امام حسین (ع) خواستهبودند که به رهبری ایشان یزید را از مسند خلافت عزل کند. در متن صلح‌ نامه امام حسن (ع) این‌گونه آمده بود که پساز معاویه و امام حسن، خلافت باید به حسین فرزند امام علی برسد. این دستاویزی بود برای اهل کوفه که پیش تر همنزدیک پنج سال خلافت امام علی (ع) را تجربه کرده بودند و پس از ایشان، امام حسن نیز شش ماه خلافت جامعهاسلامی را بر عهده داشتند؛ بنابراین دلیل موجهی بوده است که امام حسین که مرجع دینی همه جهان اسلام بودند بهخلافت جهان اسلام که شامل ۴۶ کشور کنونی بوده است به حق تکیه بزنند.

او افزود: البته در صلح امام حسن (ع) موضوعی که رخ نمایی کرد این بود که عرب های کوفه که شهری نظامی بوده وبیشترین ترکیب جمعیتی آن را مسلمانان جنگاور حجاز شامل می شده، مقهور نیرنگ های معاویه و عمرو عاص قرارگرفتند و لشکر امام حسن (ع) از هم پاشید و ایشان برای اینکه  لشکرشان را کافی نمی دانستند برای نخستین بار ازایران خواستند که لشکری را گردآورند و هنگامی که به میدان مبارزه می روند، مشاهده می کنند که همه عرب هایشیعه کنار کشیده اند لذا امام حسن (ع)  برای اینکه ایرانی های شیعه و عرب های اندک باقی مانده قتل عام نشوند،تصمیم گرفتند برای نجات بسیاری از شیعیان صلح کنند؛ طبق همان صلح‌ نامه، امام حسین (ع) باید خلیفه می شدنداما معاویه با دسیسه امام حسن (ع) را با زهر از طریق یکی از همسرانش که دختران یکی از دوستانش بود به شهادت میرساند و پس از آن نیز تفاهم نامه و قرارداد صلح با امام حسن را زیر پا می گذارد و می گوید که: پسرم یزید را خلیفهاعلام کنم، نه حسین فرزند علی را.

نقش موثر زینب (س) در کربلا

موحدفرد خاطر نشان کرد: در این اوضاع، شخصیتی مانند حضرت زینب (س) مشخص می‌شود. ایشان به قدری نقشموثری داشته است که به خیلی از شخصیت هایی که در کربلا جلوی امام حسین (ع) می ایستند، تذکر می دهد ازجمله به عمربن سعد فرمانده لشر یزید یادآور می شود که خاندان عصمت چه جایگاهی دارد. این نکته ضروری است کهعمر فرزند سعد ابی وقاص بوده که از یاران پیامبر اسلام و فرمانده لشکر مسلمانان در برابر ایرانیان بوده و پس از اینپیروزی حاکم کوفه می شود که به خاطر شکایت در همان زمان خلیفه دوم برکنار می شود و جزو شورای ۶ نفره تعیینخلیفه سوم بوده که در کنار امام علی (ع) می بایست خلیفه سوم را تعیین می کردند، در آغاز به امام علی(ع) همگرایش داشته است اما به دلیل نپذیرفتن شرط ادامه دادن سیره دو خلیفه پیشین در کنار سیره پیامبر اسلام در همانشورا با امام علی دچار اختلاف جدی شد.

وی عنوان کرد: عمر فرزند سعد ابی وقاص، مشهور است که همبازی کودکی امام حسن و امام حسین بوده و امام علی(ع) بارها به او محبت می کرده و در درون خانه از او پذیرایی می کرده است. بعدها در کنار امام حسن (ع) ازفرماندهان لشکر مسلمانان در برابر ایرانیان بوده است که امام حسن و امام حسین جلوی بدرفتاری های او را با ایرانیانرا می گیرند و همین برخورد موجب قطع رابطه عمر سعد با امامان شیعه می شود.

او معتقد است: باید در زمینه مردم شناسی هم، شهر کوفه مورد بررسی قرار گیرد تا دلیل ماجرای نیمروز عاشورا دردشت نینوا مشخص شود؛ موحدفرد در زمینه جغرافیای سیاسی منطقه عراق همزمان با برانگیخته شدن پیامبر اسلام(ص) بیان می کند: پایتخت ایرانیان، تیسفون در عراق کنونی بوده است، این بخش جزوی از عراق بوده که فارسی زبانبودند و بخشی از آنها که گرایش عربی داشتند و به حجاز نزدیک بودند نیز به عراق عرب تعبیر می شدند. در زمانخلیفه دوم پس از چیرگی مسلمانان بر ایران در همان منطقه عراق عرب، مسلمانان حجاز که با خانواده هجرت کردهبودند در کنار ایرانیان تازه مسلمان شده، شهری به نام کوفه را تاسیس می کنند.

کوفه پادگانی نظامی متشکل از جنگاوران عرب

وی افزود: کوفه عملا پادگان نظامی است و مسلمانان عرب زبان از حجاز به این شهر هجرت می کنند و در میانشانشیعیانی نظیر مالک اشتر نخعی با همه طایفه و فرزندان و همسرانش نیز حضور دارد. در زمان خلافت امام علی (ع)چون شیعیان کوفه بسیار زیاد شده بودند، این امام همام تصمیم می گیرند که پایتخت جهان اسلام را از مدینه به کوفهمنتقل کنند. در برهه ای از تاریخ صدر اسلام، امام علی به دستور پیامبر گرانقدر اسلام با خانواده ساکن یمن می شوندتا دین اسلام را تبلیغ کنند، یمنی ها خراج گزار ایرانیان بودند به همین روی قضاوت های شگفت انگیز و بی نظیرحضرت امیر و مهربانی های ایشان و خانواده شان از جمله حضرت زینب (س) به گوش ایرانیان رسیده بوده است. بدینمنظور خانواده حضرت علی در میان مردم ایران شناخته شده بودند و حتی هنگامی که ایران به تصرف مسلمانان در میآید، سلمان فارسی نخستین شخصی است که به دستور ایشان حاکم ایران می شود و تیسفون را به دست می گیرد. علی (ع) در زمان خلیفه دوم به عنوان مشاور مورد وثوق جهان اسلام، سران بزرگ ایرانی را بارها پذیرا بودند و جشن نوروزایرانی را مورد تایید قرار دادند، پوشش کامل ایرانیان را ستایش کردند و شیوه مدیریتی و آیین شهریاری ایرانیان را شیوهشایسته حکومتداری دانستند و حتی خط کوفی را از خط پهلوی برگرفته از زبان باستانی ایرانیان برای نگارش بزرگآسمانی نامه، قرآن کریم برگزید و با دستان مبارک خویش نگاشت و به دیگر امامان و پیروان خود هم سفارش کرد تاکتابت قرآن را انجام دهند. حال باید دانست علت پیدایی شهر کوفه این است که حلقه وصلی باشد، میان پایتختجهان اسلام در مدینه با تمدن های بزرگ جهانی نظیر ایران، مصر و روم که به دست مسلمانان تازه فتح شده بود یا باآنها در ارتباط شده بودند.

این پژوهشگر در ادامه ضمن بیان این‌که نقش تعیین کننده زنان در عاشورا بسیار محرز است، اظهار داشت: امام علی(ع) و حضرت زهرا (س) به زینب کبری یک مقام ولایی اعطاء کرده بودند و از ایشان خواسته بودند که در حادثه عاشوراحضور داشته باشد. ایشان از حادثه عاشورا و مصیبت های اهل بیت به حضرت زینب که از سوی پیامبر اسلام با خبرشده بودند، آگاهی داده بودند؛ به همین روی حضرت زینب به نقل تاریخ با همه مصایبی که می دیدند و دچار پیریزودرس شدند در بسیاری از مواقع با آرامش و طمانینه رفتار می کنند و حتی به امام حسین و امام سجاد قوت قلب میدهند. این نکته ضروری است که در اسلام واجب بودن حضور در دفاع و جنگ برای مردان وظیفه و فرض است امابانوان به عنوان پرستار و کمک رسان در پشت صحنه جنگ ها معمولا حضور داشتند.

نقش سایر زنان عاشورایی در کربلا

از سکینه (س) تا ام وهب

یاسر موحدفرد در ادامه گفت و گوی خود از دیگر زنان نقش آفرین در واقعه کربلا نام برد و آنان را این گونه معرفی کرد:یکی دیگر از شخصیت ها که از فرزندان امام حسین (ع) است و در عاشورا نیز نقش تعیین کننده داشته، حضرت سکینهاست که اتفاقا نام ایشان نیز به معنای آرامش دهنده است و در میراث مکتوب ادبی به عنوان شاعر و منتقد ادبیمشهور بودند. حمایت زنان اهل بیت به ویژه زنان بنی هاشم باعث می شود که از خاندان عصمت و طهارت حفاظتشود و هیچ کدام از زنان و فرزندان اهل بیت و حرم کشته نشوند. در روایتی از امام سجاد (ع) نقل شده که حضرتزینب دستان خود را در روز واقعه عاشورا بر سر و صورت حضرت زین العابدین که به بیماری جانکاه دچار شده بودند،می کشیدند و بعدها ایشان در روایتی فرمودند اگر دست ولایی حضرت زینب، عمه بزرگوارم نبود، هنگامی که منحوادث کربلا را می دیدم و نمی توانستم به یاری امام حسین (ع) بشتابم، حتما جانم را از دست می دادم.

شهربانو، شاهزاده ای ایرانی

او افزود: شخصیت مهم دیگر مادر امام سجاد (ع) است که یک شاهزاده ایرانی است و گفته می شود نوه یزدگرد سوماست و ما ایرانی ها او را به نام بی بی شهربانو می شناسیم. در رویارویی ای که میان ایرانیان و مسلمانان عرب زباناتفاق افتاد به نظر من به عنوان یک تاریخ پژوه، ایرانی ها بسیار گرایش به اهل بیت داشتند و در همان حادثه شهربانو کهاسیر شده بود به خاندان عصمت و طهارت گرایش پیدا کرد و شیعه شد و امام حسین (ع) که او را زنی اندیشمند وپاکدامن و با اخلاق یافته بود با واسطه امام علی از وی خواستگاری کرد. شهربانو در مدینه،  مکه و کوفه در کنار امامانشیعه حضور داشتند و برای اینکه شیعه کشی رخ ندهد و جنگ میان ایرانی ها و عرب ها درنگیرد، امام حسین دستورمی دهند که شهربانو به ایران مهاجرت کند و ایشان در شهر ری سکونت می کنند و اکنون هم در زیارتگاهی در کوهیدر شهر ری به خاک سپرده شدند. این شخصیت وارسته و با دانش و با اخلاقی که امام حسین (ع) بارها از ایشان تمجیدکرده در تربیت و پرورش امام زین العابدین و امام محمد باقر بسیار موثر بودند؛ اگرچه ایشان در واقعه عاشورا حضورنداشتند اما بر این باورم نقش ایشان تعیین کننده است چون راوی عاشورا در میان ایرانیان هستند و شهر کهن ری را بهمحلی امن برای شیعیان تبدیل می کنند که بسیاری از دانشمندان و مفاخر شیعی و اسلامی در این شهر سکونت میکنند.

این تاریخ پژوه ادامه داد: شخصیت دیگر ترویج فرهنگ عاشورایی دلهم، همسر زهیر بن قین که جزو کسانی است کهمختار ثقفی واقعه عاشورا را از زبان وی به گونه کامل می شنود و بعدها در حکومت خود در شهر کوفه به صورتمکتوب به همه شیعیان اعلام می کند. زهیر از یاران و دوستان خلیفه سوم بوده که در هیچ کدام از نبردهای شیعیانحضور نداشته و بسیاری از تاریخ نگاران او را به عنوان شیعه نمی شناختند اما این همسر زهیر است که او را موظف میکند تا فرزند رسول خدا را یاری کند و خودش هم همراه زهیر به کربلا می رود و در این حادثه برای حمایت از امامحسین (ع) نقش بسیار تهییج کننده داشته است.

وی اضافه کرد: از دیگر شخصیت های برجسته بانوان عاشورایی، مادر وهب (ام وهب) است. وهب، مسیحی و نصرانیبوده اما وقتی از واقعه کربلا آگاه می شود با تازه عروس و مادرش، خود را به امام می رسانند و شیعه می شوند. مادروهب، خود جزو شهیدان کربلا است که برای این‌که او را به دلیل غیرمسلمان بودن پیش از کربلا تمسخر کنند، پس ازقطع سر وهب، یزیدیان آن را به سوی ام وهب پرتاب می کنند اما مادر وهب سر را بر می گرداند و می گوید کسی راکه در راه خدا دادیم، پس نمی گیریم؛ برخی از دشمنان برای تعدی به نوعروس وهب و عصبانی شدن نسبت به رفتار اموهب به او حمله کرده اند و او با چوب دستی که داشته چند نفر را به هلاکت رسانده اما خودش نیز شهید می شود وتنها زن شهید مبارز کربلا لقب می گیرد.

زنانی که در کربلا شهید شدند

او درباره زنانی که در واقعه کربلا شهید شدند توضیح می دهد: ام وهب به عنوان تنها زن شهید مبارز عنوان شدهاست و بقیه شهیدان زن حادثه کربلا، هنگامی که بر بالای پیکر همسران و یا فرزندان خود رفته اند، مورد اصابت ضربههای دشمن قرار گرفته و شهید شده اند.

لیلا و ام البنین روایت گران حقانیت

این پژوهشگر دینی همچنین عنوان کرد: برخی زنان مانند لیلا مادر علی اکبر و همچنین ام البنین مادر حضرت عباس(ع) در کربلا نبودند اما این دو بزرگوار از بانوانی هستند که فرزندان بسیار برجسته و بزرگی را تربیت کردند و درروایتگری بر حق بودن امام حسین و یاران راستینشان در کربلا نقش موثری داشتند. همچنین رباب، مادر علی اصغر وحضرت سکینه  که در حادثه عاشورا حضور داشتند و تحمل ایشان به ویژه پس از اینکه فرزند شش ماهه خود را از دستدادند و در کنار حضرت زینب به عنوان راویان و منادیان بر حق شیعه می شوند. از دیگر زنان والامقامی که سخنان شاندر جهان اسلام تاثیرگذار بوده است، می توان به  ام سلمه، همسر پیامبر اسلام اشاره داشت که جزو راویان فرهنگعاشورایی و این ظلم ستیزی بوده اند و از دیگر زنانی که به عنوان مبارز در حادثه عاشورا حضور داشتند می توان ازهمسر مسلم فرزند عوسجه، مادر عبدالله کلبی، مادر عمرو فرزند جناده و از شهیدان مشهور زن واقعه عاشورا هم باید ازهانیه، همسر وهب و مادرش نمیریه قاسطیه همسر عبدالله فرزند عمیر کلبی، مشهور به ام وهب نام برد.

وی معتقد است آرامش بخشی و قوت قلب دادن به مردان از نقش های مهم زنان در حادثه کربلا بود.  موحدفرد گفت: این زنان از دنیای خودشان گذشتند و همه دنیای شان را دین خودشان قرار دادند و همه زندگی خود را در طبق اخلاصقرار دادند تا اسلام راستین زنده بماند.

او درباره این‌که چرا زنان واقعه عاشورا کمتر از مردان و رشادت ها و دلیری های آنان نام برده می شوند بیان کرد: حادثهعاشورا و جنگی که رخ نمایی کرده، وظیفه مردان بوده است. ضمن این‌که تاریخ نیز مردانه نوشته می شود و همیشهفرماندهی لشکرها بر عهده مردان بوده است؛ چرا که زنان یا حضور نداشتند یا تعدادشان اندک بوده است و چون واقعهعاشورا یک حادثه سلحشورانه است، مردان بیشتر دیده شدند و جنبه های عاطفی، احساسی، تبلیغی، تربیتی و آموزشیکه بر عهده زنان است کمرنگ تر دیده شده است.

چگونه همانند زنان عاشورایی باشیم؟

این پژوهشگر دینی در پایان نیز در پاسخ به این پرسش که در جامعه امروز بانوان چگونه می توانند همانند زنانعاشورایی باشند، گفت: برای برخی از زنان جوان ما نظیر همسران شهیدان دفاع مقدس یا مدافعان حرم که تازه عروساند و فرزندان کوچک نیز دارند، این اتفاق افتاده است که با پیروی از بانوان مکتب عاشورا همسران خود را برای دفاع ازحق به میدان مبارزه دعوت کردند و از شهیدان هم روزگارمان پشتیبانی و حمایت کردند اما باید آسیب شناسی همداشته باشیم که چرا بسیاری از ارزش ها به دست فراموشی سپرده شده است؛ هنگامی که تربیت خانوادگی جامعه بهاین سمت می رود که اولویت نخست در ثروت اندروزی و جایگاه اجتماعی و فخرفروشی طبقاتی است، طبعا بایدفرهنگ عاشورایی بیشتر تبلیغ شود.  همان گونه که پیش تر گفته شد، همسر حضرت زینب تاجر بوده و ثروت زیادی همداشته است، قطعا اسلام با ثروت مخالف نیست بلکه با ثروت اندوزی و این‌که ثروت نسبت به مقام های اخلاقی برترجلوه داده شود و به ارزش تبدیل شود، مخالفت دارد. حضرت خدیجه، همسر پیامبر (ص) و حضرت زینب، وضعیتمالی بسیار خوبی داشتند اما همه آن دارایی ها و ثروت ها را فدای حمایت از ولایت، امامت و ترویج دینداری کردند واخلاق ایثار، شهادت و فداکاری را اولویت قرار دادند.

او ادامه داد: اکنون بزرگترین کاروان جهان، پیاده روی اربعین است که برای زنده نگاه داشتن و تکرار بیان رشادت ها ودلیری های کاروان عاشوراییان است که یکی از سردمداران شان بانوان مکتب و فرهنگ عاشورایی بودند و در واقع برایاین‌که دوباره در روزگار معاصر حادثه عاشورا تداعی شود، اتفاق می افتد. امیدواریم در زندگی روزمره مان در همه جایجهان بهره های این فضایل اخلاقی را محقق کنیم؛ به ویژه کسانی که داعیه دار حکومت اسلامی هستند. سران ومردمان کشورهای اسلامی باید این آموزه های اخلاقی را به ویژه برای نسل کودک و نوجوان ترویج کنند و گسترشدهند.

www.fa.shafaqna.com/ انتهای پیام

شفقنا در شبکه های اجتماعی: توییتر | اینستاگرام | تلگرام