زمان انتشار : ۱۱ آذر ,۱۳۹۷ | ساعت : ۰۹:۴۵ | کد خبر : 194929 |

چرا ایران برخی از بهترین فیلم‌های جهان را می‌سازد؟/ گزارشی از بی بی سی

چهار فیلم ایرانی در بین صد فیلم خارجی برتر «بی‌بی‌سی کالچر» قرار گرفته‌اند.

شفقنا زندگی-سه فیلم از عباس کیارستمی – کلوزآپ (رتبه ۳۹)، خانه دوست کجاست؟ (رتبه ۹۴)، و طعم گیلاس (رتبه ۹۷) در لیست صد فیلم برتر زبان خارجی بی‌بی‌سی کالچر قرار دارند. یک فیلم نیز از اصغر فرهادی، جدایی نادر از سیمین (رتبه ۲۱) در لیست ۲۵ فیلم برتر بی‌بی‌سی قرار گرفته است.

به گزارش سرویس ترجمه شفقنا، حمید دباشی؛ روزنامه‌نگار، جامعه‌شناس، و استاد ایرانی ادبیات تطبیقی و مطالعات ایرانی دانشگاه کلمبیا، در شهر نیویورک در بی بی سی نوشت: نه این فیلم‌های سینمای ایران و نه تعداد آنها که در این لیست قرار دارند، تعجب‌برانگیز نیست. هرکسی می‌تواند تعدادی از فیلم‌های خوب دیگر را پیشنهاد بدهد، اما هیچ‌کس نمی‌تواند اهمیت این چهار فیلم، و حضور پررنگ عباس کیارستمی را در میان فیلم‌سازان برتر جهانی مورد سوال قرار دهد.

چشم‌انداز وسیع سینمای ایران در طی صد سال گذشته یا کمی بیشتر، سرشار از حوادث سینمایی فوق‌العاده‌ای است که از طریق آنها، فیلم‌سازان بزرگ ایرانی به جهان معرفی شده‌اند.

به طور کلی، منتقدانی که لیست بی‌بی‌سی کالچر را تهیه کرده‌اند، احتمالا از سینمای ایران یا سایر نقاط جهان از طریق فستیوال‌های بزرگ بین‌المللی، از جمله کن، ونیز، برلین و لوکارنو، که جشنواره دیگر در آمریکا، ژاپن، کره، خاورمیانه، افریقا و آمریکای لاتین را تحت‌الشعاع قرار داده‌اند، آگاهی و شناخت داشته‌اند. مسیر فیلم‌های ایرانی در این جشنواره‌های بزرگ، در تاریخ اجتماعی و فرهنگی ایران ریشه دارد. و شکلگیری تاریخی سینمای ایران در حوزه عمومی فراملیتی – چه در منشا و چه در مقصد آن- از استودیوی ایست ایندیا در هند که اولین فیلم‌های ایرانی در آن ساخته شدند تا این جشنواره های اروپایی، صورت گرفت.

تاکنون هیچ‌گاه در طول تاریخ طولانی سینمای ایران، زمانی وجود نداشته که فیلم‌ها تنها محدود به مرزهای فعلی این کشور باشند. فیلم دختر لر (۱۳۱۲) که اولین فیلم ناطق فارسی بود، و همچنین به نام «ایران دیروز و ایران امروز» شناخته می‌شود، توسط اردشیر ایرانی و عبدالحسین سپنتا در شرکت فیلم سازی ایمپریال در بمبئی ساخته شد. این منطقه وسیع، یعنی از اروپا گرفته تا عثمانی و امپراطوری روسیه به سمت مصر و هند، منطقه‌ای بود که نثر و شعر ایرانی و هنرهای تجسمی و بصری ایرانیان در آن رشد پیدا کرد و دیده شد.

فروغ فرخزاد (۱۹۳۵-۱۹۶۷)، شاعر برجسته زمان خود بود اما در سینما هم درخشید. فرخزاد با یک مستند کوتاه به نام «خانه سیاه است» (۱۹۶۲) فیلم ایرانی را به مسیر مبتکرانه‌ای برد که تا پیش از آن در آن وادی گام برنداشته بود. این فیلم به کارگردانی فروغ فرخزاد و تهیه کنندگی ابراهیم گلستان در سال ۱۳۴۲ در پی دیدار فروغ فرخزاد از یک آسایشگاه جذامیان ساخته شد. این فیلم جایزه بهترین فیلم مستند همان سال را در فستیوال فیلم آلمان غربی از آن خود کرد.

حضور جذامی‌ها در فیلم به عنوان طرد شدگان جامعه، به تصویر کشیدن روزمرگی و انسان گرفتار به طور عام از شاخص‌های مهم این فیلم به شمار می‌آیند.

پیش از آنکه آن دهه فوق‌العاده به پایان برسد، فیلم گاو (۱۹۶۹) داریوش مهرجویی به خارج از مرزهای ایران رفت و در جشنواره فیلم ونیز ۱۹۷۱ اکران شد و جایزه منتقدان را از آن خود کرد. نمایش این فیلم در برلین هم باعث شد که شناختی جهانی نسبت به سینمای ایران ایجاد شود. بر اساس یک داستان کوتاه از غلامحسین ساعدی، فیلم گاو روایت یک روستایی و روابط انسانی او با گاوش را با روایتی شگفت‌آور نشان می‌دهد.

انقلاب و شناخت

گرچه اتفاقات بسیار مهمی در سینمای ایران در دهه ۷۰ روی داد، جهان نظاره‌گر انقلاب ۱۹۷۷ تا ۱۹۷۹ در ایران بود. آنچه که نگاه‌ها را دوباره بر روی سینمای ایران متمرکز کرد، فیلم دونده (۱۹۸۴) امیر نادری بود که نخستین بار در جشنواره سه قاره نانت اکران شد. این فیلم که در لوکیشن‌های مختلفی در جنوب ایران، آن هم در زمان جنگ ایران و عراق (۱۹۸۰ تا ۱۹۸۸) فیلمبرداری شده، منظره سینمایی منحصربفردی را از زندگی یک پسر جوان نشان می‌دهد.

بلافاصله پس از موفقیت جهانی فیلم دونده، جهان متوجه فیلم خانه دوست کجاست (۱۹۸۵) عباس کیارستمی شد که در جشنواره فیلم لوکارنو به نمایش درآمد. با این فیلم، کیارستمی به عناون کارگردانی مشهور و نسبتا موفق در ایران شناخته شد اما شهرت او در اروپا ناگهان فیلم او را در کنار فیلم‌هایی چون «دزدان دوچرخه (۱۹۴۸) ویتوریو دسیکا»، «داستان توکیو (۱۹۵۳) یاسوجیرو ازو»، «سه گانه آپو (۱۹۵۵-۱۹۵۹) ساتیاجیت رای»، قرار گرفت و کار کیارستمی به این ترتیب به اهمیت و قدرتی جهانی رسید.

در حالی که کیارستمی به عنوان فیلمساز برجسته ایرانی در صحنه جهانی ظاهر شد، خانواده مخملباف نیز فعالیت‌های مهمی را در سینمای ایران انجام دادند.  خصوصا زمانی که سمیرا مخملباف، اولین فیلم خود را به نام سیب (۱۹۹۸) به جشنواره کن برد، در حالی که تنها ۱۸ سال داشت. من در آن جشنواره حضور داشتم و کاملا به یاد دارم که تصویر و ذهنیت مردم دنیا نسبت به ایران چگونه تغییر کرد.

در دهه بعد، جعفر پناهی، جایزه منتقدان بین‌المللی را برای فیلم «دایره» (۱۹۹۹) که اولین بار در جشنواره فیلم ونیز به نمایش درآمد، برد. پناهی شاگرد کیارستمی بود، اما توانایی استاد خود را به حوزه‌های کاملا اجتماعی و سیاسی که فراتر از سینمای کیارستمی بود، برد. اما خیلی زود به خاطر شرکت و فعالیت در اعتراضات سال ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۰ ایران، بازداشت شد و از فیلم‌سازی محروم شد.

ظهور اصغر فرهادی تصورات در مورد اینکه سینمای ایران چه چیزی برای نمایش دارد را نشان داد. فیلم درام فرهادی به نام «جدایی نادر از سیمین» (۲۰۱۱) برنده بهترین فیلم خارجی زبان ۲۰۱۲ اسکار شد. و پنج سال بعد، فیلم فروشنده (۲۰۱۶) نامزد دریافت همان جایزه شد. فرهادی با پس‌زمینه تئاتر به سینما آمده است و فیلم‌هایش نیز به لحاظ تئاتری، عمیقا دراماتیک هستند.

چند مورد از بهترین فیلم‌های ایرانی، توجهات جهانی را به خود جلب کرده‌اند و دارای اجزای حیاتی و به لحاظ زیبایی‌شناختی، و تئاتری، بسیار دیدنی هستند و الهام‌بخش بسیاری از فیلم‌سازان نسل‌های بعد در ایران شده‌اند.

البته شکی نیست که در این مسیر، برخی از بهترین فیلم‌های ایرانی هیچ‌گاه توجهی که لیاقت آن را داشتند، دریفات نکردند. در میان این کارگردانان، افرادی مثل فرخ غفاری، ابراهیم گلستان و بهمن فرمان‌آرا جزء این دسته از افراد هستند.

در ایران زنان فیلمساز با استعدادی هم مانند رخشان بنی‌اعتماد، مرضیه مشکینی و منیژه حکمت حضور دارند که البته به فیلم‌هایشان توجه زیادی نشده است.

در عین حال، خارج از ایران، و با توجه به زمینه های فوق العاده فراملیتی ایران، نسل جدیدی از فیلم‌سازان رشد کرده‌اند که در میان آنها می‌توان به رامین بحرانی (چاپ شاپ؛ ۲۰۰۷) و شیرین نشاط (زنان بدون مردان؛ ۲۰۰۹) اشاره کرد. این کارگردانان که کارهایشان ریشه‌های عمیقی در سینمای ایران دارد، آینده سینمای ایران را به سرزمین‌های ناشناخته می‌برند.

www.fa.shafaqna.com/ انتهای پیام

شفقنا در شبکه های اجتماعی: توییتر | اینستاگرام | تلگرام