شفقنا زندگی- یک فعال حوزه محیط زیست با تاکید بر اینکه اکوسیستم در ایران شرایط مساعدی ندارد به نقش ارزش های دینی در نجات محیط زیست کشور اشاره کرد و گفت: برای تغییر نگرش در حوزه محیط زیست، باید آن ارزش هایی که در ماورای تصمیم گیری های شخصی افراد وجود دارد به اندازه ای تقویت شود که آنها به این باور برسند نباید با رفتاری شخصی موجب آسیب به جامعه شوند. این ارزشها میتواند ارزشهای مختلفی نظیر نودوستی، اخلاقی، انسان دوستی و فداکارانه باشد. در واقع دین یک پتانیسل بسیار خوبی برای اصلاح رفتار مردم در جهت حفظ محیط زیست است.
دکتر لعبت زیر دست در گفت و گو با خبرنگار شفقنا زندگی، به نقش انسان در بهم خوردن تعادل محیط زیست اشاره کرد و گفت: طبیعت قبل از پیدایش انسان به صورت یک کل و زیبای مخلوق خداوند ادامه حیات می داد و انسان ها تا زمانی که تسلط چندانی بر آن نداشتند همانند جانداران دیگر بدون آزار بودند اما به محض اینکه راه هایی پیدا کردند که توانستند تسلط بیشتری بر طبیعت داشته باشند از مواهب آن بیش از حد توان استفاده کردند، در مقابل تولید آلودگی ها و پسماندها نیز بیش از حد ظرفیت جذب طبیعت بود بنابراین انسان ها تعادل و توازن طبیعت را به هم زدند.
دانش ایرانیان از طبیعت هنوز به رفتار تبدیل نشده است
وی در ادامه با تاکید بر اینکه دانش مردم جامعه ما از اهمیت محیط زیست افزایش یافته اما این علم هنوز منجر به تغییر رفتار در آنها نشده است تصریح کرد: امروزه محیط زیست در جامعه ما از یک موضوع انتزاعی خارج شده است و مردم عادی حتی روستاییان در زندگی های روزمره و کسب و کار خود با آن درگیر هستند و اهمیت آن را نسبت به قبل گذشته بیشتر درک می کنند، اما نکته اساسی این است که دانستن تنها در این مورد کافی نیست باید درک از محیط زیست در واقعیت به صورت کاربردی و به اقدامات مسئولانه در قبال آن تبدیل شود. خوب است که مردم جامعه دانش یک مسئله ای را داشته باشند اما نکته مهم رفتار آنها است مثلا خیلی از افراد می دانند رفتاری خوب است اما در عمل آن را بکار نمی گیرند و برای آنها اولویت قائل نیستند.
انسان مهم ترین تخریبگر محیط زیست در ایران
این فعال حوزه محیط زیست انسان را مهم ترین تخریبگر محیط زیست در ایران دانست و بیان کرد: در مورد منشا معضلات محیط زیستی کشور باید گفت که این مشکلات و اختلالات که وضعیت محیط زیست را از حالت طبیعی خارج می کنند دارای دو منشا طبیعی و انسانی هستند. اختلالات طبیعی مثل آتشفشان و سیل اگر چه ظاهری مخرب دارند اما برای حیات اکوسیستم لازم است. اما بیشتر اختلالاتی که حالت ویرانگر و تخریبگر در طبیعت هستند منشا انسانی دارند می توانیم بگوییم عوامل تخریبگر طبیعت در همه جای دنیا منشا انسانی دارند اما در کشور ما این مسائل به دلیل موقعیت جغرافیایی واقع شدن کشور در محیط خشک و نیمه خشک بسیار بارزتر است. باعث می شود ما طبیعت مساعدی نداشته باشیم.
اکوسیستم در ایران شرایط مساعدی ندارد
وی ادامه داد: مسئله دوم در کشور ما این است که اکوسیستم ها از گذشته تا به امروز به دلیل فعالیت های انسان ها بسیار آسیب دیده هستند بخصوص در بخش اکوسیستم های آبی مثل دریاچه ارومیه، از بین رفتن تالاب ها، منابع آب های زیرزمینی. بنابراین به دلیل موقعیت جغرافیایی و سابقه تاریخی بهره برداری های نادرست از طبیعت، اکوسیستم در ایران بسیار آسیب پذیر است. همین موضوع ایجاب می کند که بهره برداری های آتی حتما همراه با برنامه ریزی در سطوح و مقیاس های مختلف و با رعایت جوانب احتیاط و توجه به اصل توسعه پایدار همراه باشد.
رفتارهای تخریبگرانه انسان در طبیعت ریشه تاریخی دارد
دکتر زبردست با اشاره بر اینکه این اقدامات تخریبگرانه محیط زیست از گذشته وجود داشته و محصول زمان حاضر نیست گفت: ارتباط انسان با طبیعت از گذشته های بسیار دور وجود داشته است این طور نیست که ما تصور کنیم امروز انسان دست به تخریب طبیعت زده است، در واقع از همان روزی که انسان آتش را اختراع کرد حجم وسیعی از جنگل ها از بین رفتن یا انسان های نخستین موجب انقراض بسیاری از حیوانات به طریق شکار شدند، اما امروزه افزایش بیش از حد جمعیت کره ی زمین از یک طرف، قدرت و افزایش توانایی انسان برای انجام کارهایی که در گذشته توان انجام آن را نداشتند نظیر بالا رفتن حجم بهره برداری ها یا کنترل در طبیعت از طرف دیگر، موجب شده است که توازن طبیعت در دو بعد مصرف منابع و تولید آلودگی به هم بخورد.
تعادل طبیعت در جامعه ما در دو بعد مصرف بیش از حد منابع و تولید آلودگی به هم خورده است
این استاد محیط زیست دانشگاه تهران ادامه داد: در بعد مصرف منابع، طبیعت یک ظرفیت تولیدی مشخصی دارد مثلا جنگل ها در سال مقداری چوب تولید می کنند یا آب در چرخه طبیعی خود می چرخد و بازتولید می شود اما مشکل از آنجایی ناشی می شود که برداشت ما از منابع بیشتر از ظرفیت تولیدی آنها باشد و در بعد تولید آلودگی ها نیز، طبیعت تا حدی قابلیت پالایش و زدودن آلودگی ها را دارد مثل پالایش آلودگی ها توسط رودخانه ها در اثر حرکت آب یا عمل ترسیب کربن و تولید اکسیژن توسط گیاهان، اما زمانی که تولید آلاینده ها و پسمانده ها از این ظرفیت جذب فزونی می گیرد و طبیعت نمی تواند آن را جذب کند. بنابراین انسان با عمل نادرست خود تعادل طبیعت را در دو سو یکی مصرف بیش از حد منابع و دوم تولید بیش از حد آلودگی به هم زده است.
موجودیت انسان ها بر اثر تخریب محیط زیست به خطر افتاده است
دکتر زبر دست به مهم ترین پیامدهای و آسیب های ناشی از بهم خوردن تعادل محیط زیست در کشور اشاره کرد و افزود: از بین رفتن زیبایی های طبیعیت، ایجاد بحران های اجتماعی، افزایش بیماری های روحی و روانی، افزایش چالش سلامتی نسل های آینده، سونامی بیماری های سرطان و ایجاد اختلال در کسب و کارهای تجاری زندگی مردم، کاهش مطلوبیت سایت های توریستی به دلیل تخریب ها، آلودگی ها و از بین رفتن جنگل ها، از بین رفتن گونه های بومی در اثر ورود گونه های غیر بومی و مهاجم ( گونه هایی هستند که از محیط های دیگر وارد محیطی می شوند که گونه های محلی آن محیط را از بین می برند) و افزایش جنگ ها و درگیری های بین المللی به دلیل کمبود منابع طبیعی بخصوص آب از مهم ترین پیامدهای تخریب و آلودگی های محیط زیست است و این مشکلات در جامعه ما به دلیل وجود یک طبیعت ناسالم بسیار بیشتر از جوامع دیگر است، بنابراین امروزه در جامعه ایران مسائل محیط زیستی با حفظ انسان ها عجیل شده است و شاید این اولین بار در تاریخ باشد که موجودیت انسان ها در اثر آلودگی های محیطی به خطر می افتد.
این کارشناس مسائل محیط زیست به راهکارها برای اصلاح و داشتن طبیعت سالم در کشور اشاره کرد و افزود: به طور کلی آلودگی و تخریب محیط زیست در تمامی جوامع بخصوص در کشور ما برای یک سری از افراد منافعی دارد مثلا یک کارخانه دار که کارخانه ی آن محیط را آلوده می کند برای آنها منفعت دارد چون اگر بخواهد سیستم تصویه قرار دهد باید هزینه پرداخت کند یا مثلا فردی که از خودروی شخصی خود استفاده میکند برای شخص خود مطلوبیت دارد و این مطلوبیت شخصی او برای افراد دیگر آسیب وارد میکند. بنابراین آلودگی و تخریب محیط زیست به نفع گروهی از افراد جامعه در کوتاه مدت است که به آنها گروههای برنده گفته میشود در مقابل آلودگی و تخریب این گروه به کل جامعه آسیب وارد می کند. برای اصلاح محیط زیست لازم است به گروه برنده به یک سری فرهنگ و آگاهی کافی ارائه داد تا یک فداکاری در حق کل جامعه انجام دهند.
برای اصلاح زیست محیطی کشور از پتانسیل دین استفاده کنیم
به گفته وی، برای تغییر نگرش در حوزه محیط زیست، باید آن ارزش های که در ماورای تصمیم گیری های شخصی گروههای برنده وجود دارد به اندازه ای تقویت شود که آنها به این باور برسند تا نباید رفتاری شخصی موجب آسیب به جامعه شود این ارزشها میتواند ارزشهای مختلفی نظیر دینی، نودوستی، اخلاقی، انسان دوستی و فداکارانه باشد. در واقع دین یک پتانیسل بسیار خوبی برای اصلاح رفتار مردم در جهت حفظ محیط زیست است، چرا که یک روش زندگی است و تمام جزییات زندگی انسان ها را مورد توجه قرار می دهد و اما نیاز به این دارد که به روز رسانی شود و آن را در زندگی روزمره با توجه به نیازها و تغییر سبک زندگی افراد جامعه بکار گرفته شود به نظر من برای این کار باید از افرادی که در جامعه شناخته شده اند و برای جوانان حکم الگو را دارند کمک بگیریم.
ارزش های دینی در جامعه ایران هنوز به مرحله باور نرسیده
این فعال محیط زیست یادآورد شد: متاسفانه ارزش های دینی و اخلاقی در جامعه ما که یک جامعه دینی است هنوز به مرحله باور نرسیده است و ما با نوعی نگاه سطحی به این ارزش ها در جامعه مواجه هستیم، چرا که ارزش های دینی به انسان تاکید می کند که ما حق نداریم به دلیل راحتی خود به دیگران آسیب بزنیم و در رفتارها تنها به خودمان فکر کنیم یا در متون مقدس اسلام تاکید شده است آب را آلوده نکنید، اسراف گناه شمرده شده است یا شاخه درختی را نشکنید اما متاسفانه این دستورات در زندگی روزمره مردم جامعه ما رعایت نمی شود وبسیاری از افراد آیه های قرآن را با این تصور که ثواب است می خوانند اما در رفتار عملی نمی کنند.
مردم ایران فضاهای عمومی را متعلق به خود نمی دانند
دکتر زبر دست تاکید کرد: یک مشکل فرهنگی دیگری که در حوزه محیط زیست در کشور ما وجود دارد این است که بین فضاهای خصوصی و عمومی جامعه تفاوت بسیاری وجود دارد یعنی ما ایرانی ها همیشه محیط شخصی خیلی بهداشتی و تمیزی داریم ولی به محض اینکه وارد فضای عمومی می شویم فکر می کنیم که به ما تعلق ندارد و حفظ و نظافت آن بر عهده دولتی ها است و متعلق نداستن فرد به فضا در این تصور تاثیرگذار است که در رفتارهای جمعی ما، مردم تصور می کنند حفظ محیط زیست وظیفه آنها نیست و آن را وظیفه ارگان های دولتی و شهرداری می دانند.
اهمیت محیط زیست در سیستم آموزشی کشور گنجانده شود
این استاد دانشگاه تهران با بیان اینکه حل معضل زیست محیطی کشور راهکار فرهنگی کوتاه مدتی ندارد گفت: از لحاظ فرهنگی هیچ راه حل کوتاه مدتی وجود ندارد و معمولا مسائل فرهنگی دراز مدت است یعنی باید آموزش های مدونی در سیستم آموزشی کشور یعنی مدارس راه اندازی شود متاسفانه این آموزش ها بصورت مطلوب وجود ندارد ضمن اینکه ویژگی نسل های امروزی ما نیز تغییر پیدا کرده است و بچه های ما بیشتر با وسایل الکترونیکی درگیر هستند بنابراین آموزش ها نیز باید در این فضاهای الکترونیکی طراحی شود ما باید خودمان را به دنیای این آنها نزدیک کنیم و بازی های درست کنیم که در آن درس های پنهانی از اهمیت محیط زیست وجود داشته باشد، البته راههای کوتاه مدت نظیر وضع جریمه ها، اعمال اقدامات بازدارنده قوی یا استفاده از الگوها در جامعه می تواند در برخی مواقع مواقع موثر باشد.
مشکلات زیست محیطی عامل بسیاری از مشکلات سلامتی و اقتصادی جامعه است
دکتر زبردست در پایان خاطر نشان کرد: محیط زیست یک موضوع عام المنفعه است مثل حمایت از بیماران سرطانی، یعنی یک سری از افراد داوطلبانه از روی خیرخواهی کارهایی را انجام می دهند که جلوی خطر بزرگی را بگیرند غافل از اینکه ناسالمی محیط زیست خود مهم ترین عامل و علت مشکلات سلامتی و بروز انواع بیماری ها نظیر سرطان است، این درحالی است که در کشور ما بیشتر نگاه درمانگر است و مسوولان و خیرین هنوز درک نکردند نفع و خیر محیط زیست به جامعه بر می گردد چرا که خطرات آن همه جامعه را دخیل می کند بنابراین به جای نگاه درمانگرانه به نگاه پیشگیرانه مشکل توجه داشته باشند.
گفت وگو از طاهره مرادی- شفقنا زندگی
انتهای پیام
