زمان انتشار : ۱۹ آبان ,۱۳۹۸ | ساعت : ۱۰:۴۶ | کد خبر : 218811 |

پیش‌بینی | بی‌بی‌سی: رودخانه نیل؛ آغاز کننده جنگ جدید بر سر آب

شفقنا زندگی- مدت‌هاست که دانشمندان و کارشناسان علوم محیط زیستی و اقلیمی بر این باورند که وضعیت دنیا در در مورد اقلیم زمین بسیار بحرانی است و هیچ بعید نیست جنگ‌های آینده بشر در این زمینه رخ دهد. حالا در روزهای اخیر شواهدی نگران‌کننده از این جنگ احتمالی رسانه‌ای شده و جنگ بر سر منابع محیط زیست نزدیک‌تر از همیشه به نظر می‌رسد.

به گزارش سرویس ترجمه شفقنا از بی.بی.سی؛ این جنگ با توجه به  مشکلات پیش آمده بر سر یک سد در شمال آفریقا ممکن است آغاز شود. خبرنگار بی‌بی‌سی در آفریقا در این زمینه می‌گوید که احداث یک سد جدید بر روی رودخانه نیل ممکن است آغاز کننده جنگ بر سر آب باشد و تنها چیزی که می‌تواند مانع این جنگ شود، توافق اتیوپی با سودان و مصر بر سر این سد است.

در این گزارش آمده که اتیوپی در حال ساخت سد بزرگ رنسانس است که بعد از اتمام در سال آینده تبدیل به بزرگترین نیروگاه برق آبی آفریقا خواهد شد. این سد که ساخت آن در سال ۲۰۱۱ بر روی شاخه آبی نیل در ارتفاعات شمال اتیوپی آغاز شده -که از آنجا ۸۵ درصد آب‌های نیل جریان می‌یابد- به گفته بسیاری از کارشناسان هیچ بعید نیست که جنگ بزرگ بعدی را بر سر آب در منطقه پرتنش نیل بر پا سازد.

به هر حال این سد باعث بروز درگیری و تنش بین مصر و اتیوپی شده، و البته موجب تنش‌های هر دوی این کشورها با سودان که در میان این دو کشور قرار دارد. در حال حاضر آمریکا در تلاش است تنش‌های حاصل از این تغییر ژئوپولیتک بزرگ در کناره رود نیل را مدیریت کرده و بین کشورهایی که منافعی از این بزرگترین رودخانه جهان دارند، میانجی‌گری کند.

بحث بر سر چیست؟

مناقشه بیشتر بر سر پر کردن این ابر سد است. در واقع هراس اصلی مصر از این است که این سد به اتیوپی اجازه خواهد داد تا جریان طولانی‌ترین رودخانه آفریقا را کنترل کند.

منبع اولیه اختلاف سرعت اتیوپی در پر کردن مخزن سد است و مصر عقیده دارد این سرعت و شتاب بر جریان پایین دست رود تأثیر می‌گذارد. این در حالی است که نیروگاه‌های برق آبی نیاز چندانی به مصرف آب نارند و همین هم عجله اتیوپی را مشکوک جلوه می‌دهد. در حقیقت مصر ادعا دارد که پر کردن مخزن این سد هر چه بیشتر طول بکشد، تاثیرات محدودتر و ناملموس‌تری بر سطح آب رودخانه خواهد گذاشت، اما اتیوپی با اقدام عجولانه‌اش رود نیل را با نوعی شوک آبی مواجه خواهد کرد.

اتیوپی در تلاش است این سد را تا شش سال پر کند.  سلشی بکله وزیر آب اتیوپی در ماه سپتامبر گفته بود که «ما برنامه‌ای برای آغاز آب‌گیری سد در فصل بارانی بعدی داریم و می‌خواهیم تولید برق با دو توربین را در دسامبر سال ۲۰۲۰ آغاز کنیم». مصر اما خواهان دوره‌ای ده ساله برای آب‌گیری سد رنسانس است. این باعث خواهد شد سطح آب رودخانه افت ملموسی نداشته باشد، که این امر به‌خصوص در مرحله اول آبگیری بسیار محسوس است.

مذاکرات سه‌جانبه بین مصر، سودان و اتیوپی در مورد بهره‌برداری از سد و پر کردن مخزن آن طی چهار سال اخیر پیشرفتی نداشته است- و حالا آمریکا در تلاش است تا بین این کشورها میانجی‌گری کند.

دلیل نگرانی مصر

۸۵ درصد از آب مصر از رود نیل تامین می‌شود. در تمام تاریخ جریان پایدار آب نیل برای مصر اهمیت مرگ و زندگی داشته که البته این درجه از اهمیت در کشوری که آب در آن کمیاب است، طبیعی است. حالا احداث این سد در مصر این هراس را ایجاد کرده که مبادا اتیوپی کنترل جریان آب رودخانه را در دست بگیرد.

پیمان سال ۱۹۲۹ (و متعاقب آن در سال ۱۹۵۹) تقریباً حق آب رودخانه نیل را  به مصر و سودان داده. این سند متعلق به دوران استعمار همچنین به مصر در مورد هر پروژه‌ای که ممکن است بر سهم آب این کشور تاثیر بگذارد، حق وتو داده است. اتیوپی اما می‌گوید دیگر لزومی به پایبندی به پیمانی که ده‌ها سال پیش در شرایط خاص آن دوران منعقد شده، نمی‌بیند، و بنابراین در سال آغازین بهار عربی، در مارس ۲۰۱۱ ساخت سد رنسانس را بدون مشورت با مصر آغاز کرد. حالا نگرانی اصلی مصر این است که کاهش جریان آب نیل بر مخزن ذخیره سد آسوان مصر که پشت دریاچه ناصر بنا شده و بیشتر برق مصر را تولید می‌کند، تأثیر بگذارد. کاهش سطح آب همچنین بر حمل و نقل در رودخانه نیل و نیز بر معیشت کشاورزان وابسته به آب برای آبیاری هم تأثیرگذار خواهد بود.

سدی با این عظمت به چه درد اتیوپی می‌خورد؟

سد ۴ میلیارد دلاری (۳ میلیارد پوندی) رنسانس قلب رویاهای تولیدی و صنعتی اتیوپی است. پیش‌بینی می‌شود این سد پس از اتمام، ۶۰۰۰ مگاوات برق تولید کند. اتیوپی با کمبودهای زیادی در برق روبروشت و بیش از ۶۵ درصد جمعیت این کشور به برق دسترسی ندارند. برق تولیدی سد رنسانس می‌تواند نه تنها نیاز داخلی اتیوپی را به برق تامین کرده، بلکه منبعی ارزآور برای فروش به کشورهای همسایه نیز خواهد بود.

اتیوپی همچنین به این سد به عنوان یک مسئله حاکمیتی نگاه می‌کند. این کشور در پروژه احداث این سد متکی به بودجه خارجی نبوده و برای پرداخت هزینه‌های این پروژه به اوراق قرضه دولتی و بودجه خصوصی متکی بوده است. گفته می‌شود یک ماه از حقوق کارمندان دولت در سال برای ساخت این سد کنار گذاشته می‌شود، که البته این امر خود نارضایتی‌های زیادی را به بار آورده است.

آیا سد نفعی برای دیگران نیز دارد؟

بله، کشورهای همسایه از جمله سودان، سودان جنوبی، کنیا، جیبوتی و اریتره احتمالاً از نیروی الکتریسیته تولید شده توسط این سد بهره‌مند خواهند شد. بسیاری از این کشورها از کمبودهای فراوانی در زمینه برق رنج می‌برند.

سد البته برای سودان این مزیت اضافی را دارد که جریان رودخانه توسط سد تنظیم می‌شود و این به این معنی است که در تمام طول سال جریان آب در رودخانه یکسان خواهد بود. سودان معمولا در ماه‌های آگوست و سپتامبر با سیل‌های شدیدی مواجه است.

آیا تنش‌ها می‌تواند به جنگ بینجامد؟

این نگرانی وجود دارد که در صورت عدم حل اختلاف، کشورهای درگیر به جنگ کشانده شوند. در سال ۲۰۱۳، گزارش‌های مخفی منتشر شد که نشان می‌دادند که سیاستمداران مصری پیشنهاد انجام طیف وسیعی از اقدامات خصمانه علیه اتیوپی را بر سر ساختمان سد داده‌اند.  از رئیس جمهور سیسی نیز نقل شده که مصر تمام اقدامات لازم را برای حمایت از حقوق خود در مورد آبهای نیل انجام خواهد داد. ماه گذشته نخست وزیر اتیوپی ابی احمد به نمایندگان مجلس گفت که هیچ نیرویی نمی‌تواند اتیوپی را از ساختن سد متوقف کند. میانجی‌گری ایالات متحده نشانگر جدی بودن اوضاع و لزوم شکستن بن‌بست است.