زمان انتشار : ۱۵ مهر ,۱۳۹۴ | ساعت : ۱۵:۰۰ | کد خبر : 31302 |

تصاویری کمتر دیده شده از «کشیدن قلیان» در کوخ تا کاخ قجری!

شفقنا زندگی- از زمانی که جمعی از استادان، اعضای هیئت علمی دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌های علوم پزشکی با انتشار نامه‌ای به خطاب به مسئولان کشور نسبت به خطرات فراگیر شدن مصرف قلیان در کشور هشدار دادند هر روز بیشتر توجهات به سمت مصرف رو به افزایش این ماده دخانی جلب می شود.
 
به گزارش شفقنا از فرادید، اساتید و محققان حوزه سلامت در نامه خود با اشاره به اینکه ۳۰ درصد از مرگ و میرهای ناشی از سرطان در کشور به خاطر مصرف قلیان است از گسترش ‏مصرف قلیان در کشور ابراز نگرانی و خواستار اجرای کامل قانون جامع کنترل و مبارزه ‏ملی با دخانیات شدند؛ مرکز امار وزارت بهداشت می گوید زنگ خطر مصرف قلیان در کشور به صدا درآمده و در حالی که ‏‏۱۵ درصد جوانان ۱۳ تا ۱۵ سال در کشور قلیان مصرف می کنند آمار زنان مصرف کننده قلیان نیز رو به افزایش است و بالای ۷درصد از زنان ایرانی قلیانی هستند.   

 
اما مسئله فراگیر شدن کشیدن قلیان در بین ایرانیان چیز تازه‌ای نیست؛ مورخین می گویند احتمالا کشیدن قلیان که اختراع هندی-ایرانی است از زمان شاه طهماسب اول آغاز شده و در دوره قاجار فراگیر شده است آنطور که توانست محملی برای یک حرکت اعتراضی در عصر ناصرالدین شاه باشد.
 
“نهضت تنباکو” جنبش اجتماعی بود در اعتراض به اعطای امتیاز انحصاری تنباکو به شرکت “رِژی” به مدت ۵۵ سال و طی آن با فتوای آیت الله میرزای شیرازی استعمال توتون و تنباکو حرام اعلام شد و مردم با شکستن قلیان ها اولین مبارزات ضد استعماری خود را کلید زدند.  
 
مورخان گفته اند روزی که میرزای شیرازی حکم حرمت استعمال توتون و تنباکو را صادر کرد در تهران تا بعد از ظهر مردم همه قلیان‏ها را شکستند و انبارهای توتون و تنباکو را به آتش کشیدند؛ حتی در یکی از شهرها، تعدادی از جوانان به خانه حاکم هجوم بردند تا او را از قلیان کشیدن منع کنند و به او گفتند: اقا میرزا فرمودند، استعمال تنباکو، محاربه با امام زمان(عج) است! ما اجازه نمی‌دهیم تو به جنگ با امام زمان بروی!
 
بر اساس گزارش‌های تاریخی، در آن تاریخ در برخی از شهرها، افرادی برای خشک کردن تنباکو، مقداری از آن را در بام‌ها پهن کرده بودند، اما برای احتیاط، از جمع‌آوری آن هم پرهیز کردند. ناصرالدین شاه ابتدا از پذیرش حکم میرزای شیرازی، امتناع می‌کرد. اما تأثیر این فتوا آنچنان بود که شاه قاجار هم در حرمسرای خود جرأت نمی‌کرد قلیان بکشد.
 
نهضت تنباکو با فشار علما آنقدر ابعاد عمیقی پیدا کرد که ناصرالدین شاه از بیم تاج و تخت تسلیم شد و دستور داد همه جا اعلام کنند حکم میرزا را پذیرفته و معاهده توتون و تنباکو را لغو می کند.
 
این نهضت از این جهت که اولین رویارویی های مردم و علما با شاه و استعمار بود و با پیروزی به پایان رسید دارای اهمیت است اما خود گویای رواج داشتن استعمال تنباکو و قلیان در عصر قاجار است.  
 
مورخان می گویند در عصر قاجار قلیان آنقدر اهمیت داشته که مردم هیچ مجلس و میهمانی ای اعم از روضه خوانی، مجلس فاتحه، عزا، شیرینی خوردن، خواستگاری، بله بوران، مجالس عقد و عروسی و شب نشینی را بدون آن برگزار نمی کردند.
 
در این میان قلیان کشیدن که کاری اعیانی به حساب می آمده آدابی نیز برای خود پیدا می کند و بیشتر در جامعه ایرانی نفوذ می‌کند مثل اینکه اگر در میهمانی نخستین قلیان به میهمان تعارف شود دلیل بر خوشامدگویی صاحب پذیرایی به آن فرد و اگر قلیان دوم و سوم به طرف پیشکش شود معنای خداحافظی است.
 
از سوی دیگر قلیان درکنار نفوذی که در جامعه عصر قاجار به عنوان وسیله ای رایج در دست مردم می‌یابد ابعاد زیبایی شناسی نیز پیدا می کند و کنده کاری بر روی بدنه و نقش و نگارهای روی کوزه آن قلیان را به شیء زینتی نیز تبدیل می کند. عکس های زیر از عبدالله قاجار، آنتوان سوریوگین و چند عکاس ناشناس در عین آنکه جایگاه قلیان در جامعه عصر قاجار را بیشتر نشان می‌دهد بعضا این وجه زیبایی شناسی و دکوری را نیز به تصویر می کشد. در این عکس ها قلیان از دربار گرفته تا کوچه و خیابان و اندرونی در دست شاهان و درباریان گرفته تا مردم عادی و زن و مرد دیده می‌شود؛ در کنار آن عکس‌های آتلیه ای نیز وجود دارد که در آن قلیان به عنوان وسیله ای زینتی و دکوری حضور دارد. 

17587_104 17588_574 17589_490 17590_650 17591_902 17592_292 17594_222 17595_302 17598_371 17599_242 17600_164 17601_278 17602_903 17603_360 17604_654 17606_530 17607_530 17608_564

انتهای پیام