به گزارش روزنامه آرمان ملی ،دکتر مسعود یونسیان، اپیدمیولوژیست و استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران در این وبینار با اشاره به بهبود سیستم شناسایی کووید۱۹ در ایران خاطرنشان کرد: ما در پیک اول و دوم و سوم بیماری با افزایش تعداد مرگومیر متوجه شدیم که وارد پیک شدیم. این در حالی است که انتظار آن است که ابتدا تعداد مبتلایان افزایش یابد و سپس مرگومیرها زیاد شود.
این نشاندهنده این موضوع بود که سیستم شناسایی بیماران ما توانایی لازم را نداشت. وی ادامه داد: در پیک چهارم و پنجم این شرایط برعکس بود و ابتدا افزایش تعداد مبتلایان را مشاهده کردیم و یکی دو هغته بعد با افزایش تعداد مرگومیرها روبهرو شدیم. این برای ما هم خبر خوبی است و هم بد. از طرفی ما متوجه شدیم که سیستم شناسایی بیماران ما پیشرفت کرده است و توانسته خود را با شرایط شناخت ویروس وفق دهد و از طرف دیگر نشاندهنده این است که اگر همین الان تعداد مبتلایان کاهش پیدا کند پس از یکی دو هفته تعداد مرگ ها کمتر خواهد شد.
یونسیان با اشاره به دغدغه بسیاری از کارشناسان برای تعطیلی دو هفتهای شهر تهران، افزود: از لحاظ نظری، اگر ما از همین امروز به مدت دو هفته کل مردم را در خانه قرنطینه کنیم، باید تعداد مرگومیرها کاهش پیدا کند؛ اما همانطور که اشاره شد تجربه ۱۸ ماهه در مقابله با این ویروس چیز دیگری را نشان میدهد. در این شرایط عقلانیترین راه واکسیناسیون است.
کشورهایی مانند انگلستان که واکسیناسیون را نسبتا بهطور کامل انجام دادهاند، بهرغم اینکه در مواجهه با واریانت دلتا دچار مشکلاتی شدهاند، اما شرایط کشورهایی مانند هندوستان و ایران در مواجهه با این جهش بسیار بدتر است. هندیها هم جشن انتهای کرونا را گرفتند، اما فاجعه انسانی بزرگی رخ داد.
به شایعات توجه نکنید
وی ادامه داد: ما هم واکسیناسیون را بسیار دیر شروع کردیم و در واقع تعداد افراد واکسینه ما هیچ تاثیری بر روی موج پنجم کرونا نخواهد داشت؛ البته موج پنجم نیز در روزهای آتی به اوج خود خواهد رسید و سپس پایین خواهد آمد؛ اما نه به علت واکسیناسیون.
یونسیان افزود: خواهشمندم مردم به شایعات افراد کم اطلاع و بعضا مغرض در رابطه با بالارفتن امکان ابتلای افراد واکسینه به ویروس دلتا توجهی نکنند و در نظر داشته باشند که ایمنی واکسیناسیون همچنان به علت تزریق نکردن دوز دوم، ناقص است. وقتی ما واکسن میزنیم تا زمانی که دوز دوم را نزدیم، نه تنها از بیماری مصون نیستیم، بلکه به علت سهل انگاری و احساس امنیت کاذب، بیشتر در معرض خطر ابتلا قرار خواهیم داشت.
این نکته نیز قابل ذکر است که ایمنی واکسنها به طور کلی پس از دوز دوم حدود ۹۰ درصد و ایمنی در مقابل ابتلای خفیف و بدونعلامت ۵۰ تا ۷۰ درصد است. به همین علت اگر واکسینه هم شده باشیم ممکن است با ابتلا به موارد خفیف، ناقل ویروس باشیم و به همین سبب باید پس از تزریق واکسن هم از حضور در اجتماعات و اماکن شلوغ جلوگیری کنیم.
یونسیان با اشاره به تنوع زیاد واکسنها در کشور گفت: وقتی در فاز سوم کارآزمایی بالینی تعدادی از افراد واکسن میزنند و افرادی واکسننما یا دارونما بزنند و این افراد را در جامعه رها میکنند تا زندگی عادی خود را داشته باشند؛ پس از این اقدامات کارایی واکسن به فاکتورهای زیادی بستگی خواهد داشت. فرهنگ عمومی و رعایت پروتکل های بهداشتی و همچنین نسخه و جهشی که از ویروس در آن کشور وجود دارد در میزان کارآمدی واکسن تاثیر خواهد داشت. لذا تاثیرگذاری واکسن در یک منطقه یا یک کشور نمیتواند الزاما نشاندهنده تاثیرگذاری واکسن در منطقه دیگری باشد.
علیرغم همه این نکات واکسنهایی که در دنیا ساخته شده است خوشبختانه همگی دارای شرایط استانداردی هستند و مورد تایید نهادهای بهداشتی دنیا قرار گرفتند. لذا توصیه من به مردم این است که از مقایسه بین واکسنها پرهیز کنند؛ هرچند که اگر بخواهیم خیلی ریز مقایسه کنیم واکسن هایی که بر پایه mRNA ساخته شدهاند، ایمنیزایی بیشتری دارند. برخی استثنائات هم برای برخی اقشار خاص ماند زنان شیرده وجود دارد که از این نظر هم جای نگرانی نیست و متخصصان سلامت و واکسیناسیون کشور به آن اشراف کامل دارند.
مسئولیتهای فرد واکسینه شده
وی با اشاره به مسئــولیتهای فرد واکسینه شده نیز گفت: فردی که واکسینه شده از لحاظ رفتاری باید فرض کند که واکسن نزده است. ما هم اکنون هیچ راهی برای بررسی مصونیت فرد در مقابل ویروس را نداریم. همانطور که اشاره شد بسیاری از افراد پس از تزریق دوز اول رعایت شیوه نامههای بهداشتی را کنار گذاشتند و این سبب بالا رفتن آمار ابتلا در برخی کشورها مانند هلند پس از تزریق دوز اول شد.
این موضوع تماما مربوط به رفتار مردم پس از تزریق واکسن است و مرتبط فرض کردن افزایش موارد ابتلا به تزریق واکسن تماما بیاساس و بیربط است. زمانی که همه مردم واکسن زدند میتوان محدودیتها را مرحله به مرحله برداشت اما در اوج اپیدمی هیچکس حتی افراد واکسینه مصونیت کامل ندارند. ما باید تلاش کنیم تا به شعار سازمان جهانی بهداشت عمل کنیم که هیچکس با واکسن ایمن نخواهد شد؛ مگر اینکه همسایه او نیز واکسینه شده باشد. وی همچنین گفت: در رابطه با رژیم غذایی قبل و بعد از واکسیناسیون هیچگونه دستورالعمل خاصی ارائه نشده است.
بازگشایی مدارس
یونسیان در ادامه درباره دغدغه مردم در زمینه بازگشایی مدارس نیز گفت: در مستندی که یونیسف و سازمان جهانی بهداشت تهیه کردند ، صراحتا به این نکته اشاره شد که باید مدارس آخرین جایی باشند که تعطیل می شوند و اولین جایی باشند که بازگشایی خواهند شد. کودکان امکان ابتلا و مرگومیر پایینتری نسبت به افراد بالغ دارند و همچنین ریسکها و خطراتی که با ماندن در خانه یا در کنار پدر و مادر در محیط کار متوجه کودکان است به مراتب بیشتر است.
همچنین علاوه بر تاثیرات روانی، بستهبودن مدارس میتواند سبب ترک تحصیل عده زیادی از دانشآموزان شود. در بدترین حالت نشاندن دانش آموزان کنار یکدیگر بهتر از رها کردن دانشآموزان است. البته وزارت آموزش و پرورش نیز باید در این یک سال که مدارس بسته بوده تمهیداتی برای تهویه بهتر، رعایت پروتکلها و اجرای دستورالعملهای بهداشتی کرده باشد.
در ادامه یونسیان در رابطه با اولویت بندی گروههای اجتماعی برای تزریق واکسن افزود:کووید۱۹ اولین ویروسی است که به شکل عجیبی وابسته به سن است و با افزایش سن موارد ابتلا به آن به صورت نمایی افزایش پیدا میکند. بنابراین خوشبختانه اصلیترین ملاک ما برای اولویتبندی سادهترین ملاک ماست که همان سن است.
حتی سن از بیماریهای زمینهای و اولویت بالاتری دارد. اولویت بعدی افرادی است که در جریان شغل خود روزانه با افراد زیادی سر و کار دارند و برای سلامت جامعه و خود واکسیناسیون این افراد از اهمیت بالایی برخوردار است. موضوع دیگر این است که واکسیناسیون افراد جوان در شرایطی که قشر بزرگسال و سالمند واکسینه نشدهاند، بهطور خاص ایمنی مطلوبی در جامعه ایجاد نمیکند. لذا درخواست ما از قشر جوانتر این است که عجلهای برای واکسن زدن نداشته باشند.
تغییر شرایط شیوع ویروس
یونسیان با اشاره به تغییر شرایط از ابتدای شیوع ویروس گفت: اطلاعات و دادههای ما از ویروس تغییر کرده است اما هنوز دیدگاهی که ما داریم درباره ویروس در کشور ما تغییر نکرده است. ما باید از شرایط منفعلانه خود خارج شویم و زمانی که ویروس پیک خود را گذرانده و شرایط آرامی دارد به آن حمله کنیم و با جدیت در پروتکلها و تزریق واکسن از حمله دوباره ویروس جلوگیری کنیم. متاسفانه ما در اردیبهشت ماه فکر کردیم این ماجرا تمام شده و همه محدودیتها برداشته شد و نتایج فاجعهبار آنرا مشاهده کردیم.
با درنظر گرفتن اطلاعات نظری، واکسنها باید در بازههای کوتاه بهروزرسانی شوند اما در شرایط عملی و واقعبینانه باید هر واکسنی در دسترس هست تزریق کنیم زیرا نمیتوان با ظاهر شدن هر واریانت جدید انتظار بهروزرسانی فوری واکسنها را داشت. وی افزود: با توجه به اینکه بسیاری از کشورها هنوز دو دوز واکسن را دریافت نکردهاند صحبت از دوز سوم یا دوز بوستر نه از جهت انساندوستانه بلکه از جهت خوددوستانه غیرمنطقی است و همانطور که اشاره شد برای رسیدن به ایمنی کامل باید همه افراد واکسینه شده باشند.همچنین تزریق دوز دوم از واکسن متفاوت منعی ندارد و در برخی گزارشات اثربخشی بیشتری نیز داشته است.
ایمنیزایی نسبی همه واکسنها
در ادامه محمدرضــا صالحی، متخصص بیماریهای عفونی و گرمسیری و استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران نیز با اشاره به ایمنیزایی نسبی همهواکسنهای موجود بهرغم تنوع بالا، تاکید کرد: اولویتبندی ویژهای از سوی سازمان بهداشت جهانی تعیین نشده است و تمام واکسنهایی که در دسترس هستند بهترین واکسنها هستند. برخی از رسانهها و متخصصان بیش از حد مردم را در این باره حساس کردهاند. توصیه موکد این است که افرادی که تحتواکسیناسیون قرار گرفتهاند، پروتکلهای بهداشتی را به شکل موکد رعایت کنند.
وی افزود: در رابطه با مدت اثر واکسن باید گفت این موضوع بیشتر با شرایط جسمی و بدنی خاص هر فرد مرتبط است. موضوع دیگری که در بحث اثربخشی واکسن مطرح است ظهور واریانتهای جدید است. برای مثال ظهور واریانت دلتا باعث تزریق دوز بوستر در برخی کشورها شده است. صالحی در رابطه با امکان ابتلا پس از واکسیناسیون و عوارض واکسن نیز گفت: بسیاری از واکسنهای موجود مانند سینوفارم و برکت از ویروس کشته شده استفاده می کنند. برخی نیز از مکانیسم پروتئینی استفاده میکنند که واکسن کووپارس رازی مثالی از آنهاست. واکسنی مانند آسترازنکا هم از مکانیزم وکتورهای ادنوویروس استفاده میکند.
هیچکدام از این واکسن ها باعث ابتلا به کرونا نمیشوند. با این حال در مدت دو هفته پس از تزریق دوز اول تعداد مبتلایان بیشتر شده است. این اتفاق به دو علت رخ داده است که یکی از آنها همانطور که اشاره شد کاهش پایبندی به پروتکلها و دیگری علائمی است که بدن پس از تزریق از خود نشان میدهد و پس از دو هفته از بین می رود و خود را ایمن میکند که این مورد طبیعی است و جدی نیست.
وی ادامه داد: در رابطه با عوارض واکسن ها باید گفت که تمام واکسنهایی که از کودکی به ما زده شده است به مقدار خیلی خیلی اندک عوارضی داشته اند. در رابطه با واکسن فلج اطفال که توانسته این بیماری را در برخی کشور ها ریشه کن کند، ممکن است در مقیاس یک در میلیون موردی وجود داشته باشد که با تزریق واکسن مبتلا شده باشند. در رابطه با واکسن کووید نیز اگر عوارض واکسن و عوارض ابتلا به خود ویروس را در کنار هم در نظر بگیریم، قطعا کفه ترازو به سمت عوارض ابتلا، سنگینی خواهد کرد و بدون شک عوارض واکسیناسیون به مراتب کمتر خواهد بود.از سوی دیگر مشکلات اقتصادی و اجتماعی که جهان را در یک سال و نیم گذشته درگیر کرده است نیاز دنیا به واکسیناسیون را نشان میدهد.
شرایط تزریق واکسن برای زنان باردار
صالحی با اشاره به شرایط تزریق واکسن برای زنان باردار و شیرده نیز گفت: واکسن کووید برای خانم های باردار به شدت توصیه میشود و واکسن فایزر بیشترین اثر مثبت را روی زنان باردار داشته و امنترین واکسن بوده است. پس از آن سینوفارم و آسترازنکا قرار دارند که هر دوی آنها از سوی سازمان بهداشت جهانی توصیه شده است.
وی بر تزریق واکسن برای افراد دارای حساسیت تاکید کرد و گفت: حساسیت و عوارض آن طیف گستردهای از واکنشها از سوی بدن را شامل میشود. اگر فردی به دلیل حساسیت دچار خطر نزدیک به مرگ شده و با استفاده از دارو از این خطر نجات پیدا کرده است، بهتر است در مراکزی واکسینه شود که تیم متخصصی در آن محل حضور داشته باشد و تا حد امکان ۳۰ دقیقه تا یک ساعت پس از تزریق واکسن نیز در محل تزریق حضور داشته باشد.
اما مواردی مانند سوزش، کهیر یا تبهای خفیف پس از تزریق واکسنهای قبلی خطر چندانی ندارد. صالحی با اشاره به بیخطر بودن مصرف مسکنها پس از تزریق واکسن ادامه داد: مصرف داروهای مسکن مانند استامینوفن منع خاصی ندارد و حتی توصیه هم شده است. در خصوص مصرف ویتامینها همانطور که توصیه شده دستورالعمل خاصی برای مصرف ماده غذایی خاص یا مکمل به خصوص وجود ندارد.