شفقنا زندگی- «زنان کارگر از ترس از دست دادن شغل به یک سوم حقوق قانون کار، قانع هستند و از این میان تکلیف زنانی که سرپرست خانوار هستند، معلوم نیست. هیچ کس نمی داند آنها چطور باید خرج فرزندانی که حالا مادر را پدر خود می دانند، بدهند. هیچ امتیاز ویژه ای جز پرداخت اندک حقوقی از کمیته امداد که آن هم پس از پرداخت یارانه ها قطع شده است، برای این زنان در نظر گرفته نشده است.» اینها تنها بخشی از گلایه های سهیلا جلودارزاده، رییس اتحادیه زنان کارگر است. او معتقد است قیمت ساعت کار زنان با مردان باید برابر باشد، مساله ای که مدتهاست زنان از آن گلایه دارند و گوش شنوایی برای حل آن نمی یابند.
مشروح گفت وگوی شفقنا (پایگاه بین المللی همکاری های خبری شیعه) با سهیلا جلودارزاده به مناسبت روز کارگر پیش روی شماست:
*خانم مهندس چند روز پیش روز زن را پشت سر گذاشتیم و اکنون هم هفته کارگر پیش روی ماست. حدیث نبوی «مزد کارگر را قبل از اینکه عرق او خشک شود بدهید» مشمول زنان هم می شود یا این حدیث یک حدیث مردانه است؟
جلودارزاده: نظر خودتان چیست؟
*به نظر من مشمول تمام کارگران می شود و جنسیت و دین و نژاد و مذهب در آن نقشی ندارد…
جلودارزاده: من هم همین نظر را دارم. من آیه ۴۰ سوره غافر را برای شما می خوانم«مَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَکَرٍ أَوْ أُنْثى وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولئِکَ یَدْخُلُونَ الْجَنَّهَ یُرْزَقُونَ فیها بِغَیْرِ حِسابٍ» هر کس کار نیکی انجام دهد، چه مرد باشد چه زن خداوند پاداش بهشت را به او می دهد. یعنی خداوند در مقابل کار شایسته و نیک که نتیجه آن به خود انسان برمی گردد باز هم مزد در نظر می گیرد. کاری که انسان برای خود انجام می دهد و خداوند به او مزد می دهد و بین زن و مرد فرقی نمی گذارد و می فرماید هر کسی از زن یا مرد کار نیک انجام دهد، وقتی خداوند به این شکل به انسان ها اعم از زن و مرد پاداش می دهد، این یک قانون است که هیچ کاری بدون توقع و پاداش مزد انجام نمی شود یعنی هرکسی کاری می کند توقع دارد و اساس آفرینش بر این است که در مقابل انجام کار، فرد مزد بگیرد حال زن باشد یا مرد و از خداوند هم مزد یکسان می گیرد. پس مزد گرفتن از بنده خدا هم باید انجام شود و این یک اصل است.
* با توجه به نگاه قرآن به جایگاه کسی که کار و محصولی تولید می کند و آن حدیث نبوی، اکنون آیا در قوانین و مقررات و مناسبات کارگر و کارفرمایی، زنان آنگونه که خداوند خواسته، مورد توجه قرار می گیرند یا نه به واسطه زن بودن و ظرافت جسمانی که دارند چندان مورد توجه کارفرماها به خصوص در مشاغل سخت قرار نمی گیرند؟
جلودارزاده: ببینید در قانون کار کشور ما که یکی از پیشرفته ترین قوانین در مورد حقوق زن است، این مسایل رعایت شده. یعنی در متن قانون ایرادی وجود ندارد، اما در عمل مشکلاتی هست. چه بسیار خانم هایی که بیشتر از ساعت کار می کنند و حقوق آنها یک سوم حداقل قانون کار است؛ مثلا در شهرستان مُهر و لامِرد دختران جوانی هستند که در فروشگاه ها کار می کنند و ماهانه حدود ۱۰۰الی ۱۵۰ هزار تومان مزد می گیرند ولی چون کار وجود ندارد کار می کنند و بیمه هم نمی شوند و اظهار هم نمی کنند، چون می ترسند همین کار را هم از دست بدهند. در حال حاضر حداقل قانون کار در کشور همسایه ما ترکیه سالانه ۱۲۰۰۰دلار است اما در کشور خودمان سالانه ۴۵۰۰دلار است که این باعث شده کارگر کشور ما جزو ارزان قیمت ترین کارگران باشد. این به دلیل ۸سال گذشته است که ارزش پول بسیار کاهش و حداقل دستمزد بسیار کم افزایش یافت. البته از این قضیه هم کارفرما ضرر و زیان دید و هم کارگر. یعنی نقدینگی کارفرماها به یک سوم کاهش پیدا کرده است و اکنون برای حفظ فرصت شغلی سرمایه در گردش ندارند و به همین دلیل کارگران در این مرحله برای حفظ موقعیت شغلی خود صبوری می کنند و نسبت به کشور همسایه عقب نگه داشته شدند که این با راه افتادن پروژه های تولیدی و سرمایه گذاری ها و ایجاد کار و شغل مورد اصلاح قرار می گیرد. از آن طرف دولت باید برای کارگران زن، یکسری اقدامات حمایتی مثل اعطای کمک های غیر نقدی یا در اختیار گذاشتن اقلام غیرنقدی انجام دهد تا به این شکل کمکی با حداقل امکانات برای ادامه حیات آنها شود و این دوره سخت را باید همه با هم پشت سر بگذارند، اما امیدواریم تلاش زیادی برای ایجاد کار و شغل و تولید ثروت در کشور انجام شود و از آنطرف بازارهای جهانی مناسب شود یا حداقل جلوی واردات کالایی که در داخل تولید می شود، گرفته شود تا به توازن و تعادل برسیم.
*خانم مهندس اشاره کردید به اینکه قوانین ما مترقی است، گاهی صحبت می شود که به دلیل امتیازات بسیاری که در قانون برای زنان کارگر پیش بینی شده است، کارفرماها رغبت چندانی برای استخدام زنان کارگر ندارند. درست است؟
جلودارزاده: اکنون رقمی که به شما گفتم نشان می دهد رقم کارگر در کشور ما چقدر است. در نتیجه چیزی بیشتر از این داده نمی شود و در بسیاری موارد خانم ها به خاطر فرصت های شغلی کمتر به یک سوم حداقل هم رضایت دادند. مشکل عدم اشتغال زنان ما عدم سرمایه گذاری است، نه امتیازاتی که داده می شود. اکنون مردم از ترس اینکه نتوانند یک بچه را اداره کنند اصلا بچه دار نمی شوند چه برسد به اینکه بخواهند مهد کودک داشته باشند. سن مادری در ایران متاسفانه افزایش یافته است، و شاید یک بچه داشته باشند آن هم با این مشکلاتی که از هر ده زن سه چهار نفر باروری شان به خاطر امواج و تغذیه و مسایل این چنینی مشکل دار شده است. اصلا اینطور نیست که خانم ها به خاطر داشتن امتیازات زیاد استخدام نشوند بلکه متاسفانه به خاطر اینکه مجبور هستند برای یک لقمه شرافتمدانه با هر حقوقی کار کنند الان بیشتر از آنها استفاده می کنند.
*با این اوصاف چقدر روابط زنانِ کارگر، امتیازات، حقوق و هر چه هست منطبق بر نگاه اسلامی یا به تعبیری شیعه هست؟ جایگاهی که شیعه برای زن کارگر در نظر گرفته است امروز چقدر رعایت می شود؟
جلودارزاده: اگر اینطور نگاه کنیم، نگاه شیعه به زنان بیشتر از حق آنهاست. مثلا حضرت فاطمه(س) یک کارگر در منزل داشتند و کارشان را با او نصف می کردند و به عنوان یک انسان به او نگاه می کردند نه به عنوان یک کارگر، ولی این بیشتر از حقوق و حدود است. هر نگاهی که به قیمت ساعت کار یک آقا می شود باید به قیمت ساعت کار خانم هم همان نگاه شود. با توجه به اینکه کشور ما به لحاظ فرهنگی مردسالار است و تحت تاثیر بعضی گرایش های متعصبانه مذهبی که از خرده فرهنگ کشورهای عربی وارد شده قرار دارد یا رقابتی بودن پست های مدیریتی در محیط های کار و کارخانه مشاهده می شود، در پست هایی که پول بیشتری می دهند یعنی سرپرستی کارگاه ها، خانم ها کمتر می توانند به آن مرحله برسند. البته ما تلاش هایی کردیم تا زنان مهارت آموزی کنند و ارتقای درون محیط پیدا کنند، مثلا مهارت های مختلف به روزآوری شدند، کلاس های کامپیوتر و غیره در خانه کارگر برای آنها برگزار می شود تا بتوانند شغل خود را حفظ کنند یا ارتقا بیابند، اما اینها کافی نیست، خانم ها این مشکلات را دارند که عقب می مانند یا حقوقشان رعایت نمی شود. نگاه اسلامی این است که بیشتر به وضعیت آنها رسیدگی شود. اگر زنی سرپرست خانوار باشد، طبق قوانین شرع و مذهب شیعه، حکومت باید نفقه زنی را که قیم قانونی مثل پدر، برادر یا همسر ندارد پرداخت کند. حال حداقل توقعی که ما داریم این است که حکومت یک کار بدون تبعیض و با قیمت مساوی برای این زن فراهم کند و به او اولویت بدهد. اگر بخواهیم نفقه او را پرداخت کند، شاید حالت سربار پیدا کند ضمن اینکه این زنان دوست دارند بیشتر جای اینکه صدقه بگیر یا نفقه بگیر باشند، خودشان تولید کنند. به این شکل هم به اصطلاح فراغ خاطر دارند و عزتشان حفظ می شود؛ هم اینکه مستقل زندگی می کنند ولی حداقل باید برای آنها کار شرافتمندانه فراهم باشد.
*خانم مهندس فرق ترحم و توجه به حقوق زن کارگر در مبانی اسلامی چیست؟
جلودارزاده: البته توجه از وظیفه مند بودن می آید. مسوولان وظیفه دارند به زنان سرپرست خانوار توجه کنند و مسوول پرداخت نفقه هستند. مسوول زمینه سازی برای زندگی شرافتمندانه آنها هستند، ولیکن ترحم کم دیدن و ضعیف دیدن آنهاست. معمولا به کسی رحم می کنیم که کمتر و ضعیفتر از ماست. باید برای آنها مانند هر انسان دیگری که می تواند شاغل باشد توجه شود و امکان خوب زندگی کردن برای آنها فراهم باشد، ولی وقتی به موجودی ترحم می کنید یعنی به او ضعیف نگاه می کنید و او همانطور ضعیف می ماند ولی در بینشی که زن را قوی می داند این امکان را برای او فراهم می کنید که قوتش به قدرت تبدیل شود و با تلاش خود به عزت برسد. وقتی به او ترحم می شود یعنی همیشه نگاهش به دست دیگران است و در این زمینه به بردگی کشیده می شود و حقیقت وجودش که یک روح قوی باید باشد و هست دیده نمی شود و به او ظلم می شود.
*بعد از دوران جنگ، روند تحصیلی زنان و دختران یک روند معکوس شده است و به میزانی که پسران از درس و دانشگاه دوری گرفتند دختران وارد این محیط ها شدند و طبیعتا هم به دنبال بازار کار بودند. چقدر بازار کار ایران توانست زنان تحصیل کرده را جذب کند؟
جلودارزاده: تا آنجایی که به سرمایه گذاری مربوط می شود این جذب بسیار کم بوده است. یعنی سرمایه گذاری برای اشتغال زنان کم بوده و به اصطلاح مناسب نبوده است. حتی در بخش تعاون مورد غفلت قرار گرفته است، در صورتی که بخش تعاون یکی از بهترین بخش ها برای زنان تحصیلکرده است، چون می توانند کار جمعی انجام دهند، به دانش فنی رسیدند و نیروی جوان هستند و باید هم یاد بگیرند. مثل تیم های فوتبال محله می ماند که تیم ملی باید از اینها انتخاب شود. بخش تعاونی قبلا یک اداره کل توسعه تعاونی های زنان داشت که اکنون فکر می کنم در این سال ها تعطیل شد. اگر چنین بخشی دوباره شکل بگیرد بهترین زمینه مشارکت اقتصادی زنان است. در بخش کارگری آنجایی به کار گرفته می شوند که نیروی کار ارزان باشند، حتی کارخانجاتی بودند که از دختران تعهد می گرفتند در مدت قراردادشان ازدواج نکنند و این ظلم و بردگی مدرن است و نباید باشد؛ یعنی زمینه های اشتغال زنان بسیار محدود بوده است و حتی آنجایی هم که فراهم بوده با مشکلات روبرو بوده است.
*منظورتان چه مشکلات و چه بخش هایی است؟
جلودارزاده: زنانی که به عنوان نیروی کارگر استخدام می شوند، مشکلاتی داشتند و دارند. بخش هایی مانند تعاونی ها که بهترین شکل کار برای زنان بوده اند، تعطیل شدند. در تعاونی ها زنان از سهم آورده معاف شده بودند و می توانستند بدون سرمایه شروع به کار کنند و در اداره کل توسعه تعاونی های کشور آنها را آموزش می دادند و طرح های توجیهی سود ده به آنها می دادند و تسهیلات ارزان قیمت در اختیارشان می گذاشتند که این بخش ها تعطیل شده یا کم شده. در بخش سرمایه ای هم سرمایه های زنان به طور کلی کم است و معدود زنانی بودند که توانستند با آن سرمایه ای که از ارث یا راه های دیگر به دستشان رسیده است در یک زمینه سودآور صنعتی یا تولیدی بزرگ سرمایه گذاری کنند.
*بخش دیگری از سوال من درباره ایفای نقش اجتماعی زنان کارگر است. حضرتعالی رییس ۲۵ اتحادیه زنان کارگر در سراسر کشور هستید، نقش زنان کارگر در مسایل کلان سیاسی و اجتماعی چقدر است؟ آیا در حد همین کارگر بودن حضور دارند و سعی می کنند ایفای نقش کنند یا خیر هدف و برنامه ای برای تاثیرگذاری بر مسایل کلان تصمیم سازی و تصمیم گیری دارند؟
جلودارزاده: با توجه به اینکه اتحادیه های کارگری می توانند در سه زمینه کار کنند، اتحادیه زنان کارگر کشور ایران هم به همین شکل کار می کند؛ یعنی یک مرحله ی آموزش و توانمند سازی دارد، دو مرحله ی مشارکت در اداره کشور دارد و سه هم دفاع از حقوق نیروهای عضو خود است. در مرحله دوم باید گفت بالاخره این سرزمین وطن ماست و کارخانجات هم محل کار ماست. اقتصاد کارخانه به اقتصاد کشور بستگی دارد و اگر اقتصاد کشور به خوبی سر و سامان بگیرد و تمامیت ارضی کشور حفظ شود، کار ما هم حفظ می شود، چون ما یک کار صنفی می کنیم و از این جهت وارد سیاست می شویم که یک بتوانیم از حقوق خود به خوبی دفاع کنیم و دو از سرزمین مان دفاع کنیم و سه زمینه رشد و تعالی خود را فراهم کنیم. ما هم در همه بودجه های عمومی سهم داریم، چه در بودجه های آموزشی، چه در بودجه های ورزشی و رفاهی و درمانی و این سهم باید محافظت شود یا مثلا سازمان تامین اجتماعی به عنوان بزرگترین سازمان بیمه کشور که دومین گردش مالی را در تمام سازمان های عمومی دارد، با حق بیمه کارگران اعم از زن و مرد تشکیل می شود. اگر ما در مورد یک آقایی که مدیرعامل سازمان می شود حرفی می زنیم، این یک موضع گیری سیاسی نیست و این اعتراض به عدم کارآمدی و حیف و میلی بوده که آن شخص در سرمایه ها انجام داده است. حضور اتحادیه زنان کارگر و خانه کارگر در مسایل سیاسی برای حفظ دو وظیفه ای است که بر عهده خود دارد، یک حفظ منافع مادی و معنوی نیروی کار که حفظ نظام و مسایل دیگر هم در این محدوده است و دیگری تلاش برای توانمند کردن و حفظ حقوق خود کارگران که اینها عملکردهای خاص خود را می طلبد.
*وضعیت زنان کارگر در سایر کشورهای اسلامی چگونه است آیا آنها زمینه کار دارند؟
جلودارزاده: در بعضی کشورها زمنیه کار خوب و برابر با مردان است. کشورهای در حال توسعه شرایط بهتری دارند، بعضی کشورها هم تعصباتی دارند و نتوانستند باور کنند که زن و مرد از یک ذات آفریده شدند تا در این دنیا برای رسیدن به کمال کار کنند و باید امکان رشد و تعالی داشته باشند و این را نفهمیدند و دین را طور دیگری فهمیدند و این آیه که هر کس از زن و مرد کار نیکی انجام دهد، مزد خود را از خداوند می گیرد و در واقع کلید بهشت به دست زن و مرد با هم داده شده است را نفهمیدند. در کشور خودمان هم این را برخی آقایان درک نکردند، مثلا آقایی که وضع مالی خوبی دارد نمی تواند بفهمد خانمی که همسر خود را از دست داده و سرپرست خانوار است و دو سه فرزند دارد، نمی تواند در خانه بماند. حتی امکان کار برای چنین زنانی وجود ندارد و کار سازمان یافته ای مثل هندوستان و پاکستان برای آنها نیست. در پاکستان یک بانک وجود دارد و این خانم ها از سرمایه های خرد اشتغال خانگی ایجاد می کنند و این بانک ها باعث می شوند این زنان بتوانند در کنار تربیت فرزند کار هم بکنند. در کشور ما متاسفانه فقط این زنان را داخل خانه می فرستیم، نمی گوییم چطور زندگی کنند. قبلا کمیته امداد ماهی ۵۰ هزارتومان به آنها می داد و بعد از پرداخت یارانه ها این هم کمرنگ شد و در موارد بسیاری نتوانستند این را هم پرداخت کنند.
*شما هفته قبل نمایشگاهی برگزار کردید که می شود گفت توانمندترین زنان ایران در عرصه اقتصادی را گرد هم آوردید و در واقع این نمایشگاه برای نشان دادن توانمندی این زنان بود. علاوه بر زنان کارگر یک سری زنان کارفرما هم وجود دارند. رابطه زنان کارفرما با زنان کارگر چگونه است و آیا در این نمایشگاه تصمیم مشخصی برای زنان کارگر اتخاذ شد یا خیر؟
جلودارزاده: در این نمایشگاه چون منادی و پیام آور مسوولیت های اجتماعی زنان بود به طور قطع در بخش همکاری، همیاری، انتقال تجربه و دانش فنی قرارهایی گذاشته شد. اینکه توانمند به ضعیف کمک کند و ضعیف خود به دنبال آموزش و یادگیری از قوی تر برود و این تبادل اطلاعات انجام شود و حتی نشستی با عنوان گفت وگوی ملی زنان برای توسعه پایدار داشتیم که تکمیل کننده این هدف نمایشگاه بود؛ یعنی در آنجا بنا شد دبیرخانه ای باشد و این اطلاعات و تبادل اطلاعات و جریان یافتن اطلاعات را درون مجموعه زنان شاغل در بخش های اقتصادی به عهده بگیرد. حتی خیریه های مختلف به عنوان رابط بین اقشاری که کارگر هم نیستند ولیکن اشتغال های کوچکی دارند، حضور داشتند. همین خیریه ها کارآفرینی می کنند و ما با نامه ای به افرادی که مرفه تر هستند خواستیم به این بخش ها کمک کنند، ما برنامه هم داشتیم و بنیادهایی که به بیماران کمک می کنند به این بخش ها هم کمک کردند. این به عنوان خط مشی آینده صنعت، معدن و تجارت ترسیم شده است و همه بر آن توافق کردند تا یک کار خداپسندانه برای تعاون و همکاری انجام شود و ادامه پیدا کند. نمی توان بیش از این انتظار داشت، چون سرمایه همینقدر که می تواند کارآفرینی کند و کارگر را شاغل کند خودش کار خیر انجام داده است. بیشتر از این نشان دهنده درک عمیق از مسوولیت های اجتماعی، وظیفه بندگی و روح لطیف و نیکوکار افراد سرمایه گذار است.
*آیا کشورهایی که در مسیر توسعه قرار می گیرند چه مسلمان چه غیرمسلمان، بدون حضور و دخالت زنان می توانند به توسعه دست یابند؟
جلودارزاده: اصلا اگر قرار بود زندگی روی کره خاکی با یک جنس اداره شود خداوند یک جنس خلق می کرد و دلیلی نداشت زن و مرد خلق کند تا آنها الزاما براساس خلقت مجبور باشند با هم کار و زندگی کنند. زن و مرد با هم به کمال می رسند، بدون وجود یکی از اینها امکان پذیر نیست. توسعه یکی از مراحل کمال و ثمره موجودات کامل است که در کنار هم قرار می گیرند. ۵۰ درصد جامعه را نمی توان ندیده گرفت. اگر اسلام توصیه می کند زن و مرد علم یاد بگیرند پس به تبع آن حضور اجتماعی زن و مرد هم وجود دارد. استاد مطهری در کتاب فلسفه حجاب می فرمایند؛ اگر قرار بود زنان در خانه بمانند حجاب واجب نمی شد. حجاب بحثی است که برای حضور و مشارکت اجتماعی زن مطرح می شود و از این مهم تر همان سنت پیامبر است که در آن زمان، زن به عنوان جراح در جنگ ها همراه پیامبر (ص) بوده است. حضرت خدیجه و همسر پیامبر(ص) بازرگان بوده اند و مدیریت فدک به حضرت زهرا (س) سپرده شده است. از این نمونه ها در صدر اسلام بسیار است، در قرآن هم این نیست که زن مومن منفعل باشد. وقتی قرآن را هم مشاهده می کنیم بر مومن بودن تاکید می کند و می فرماید «فهو مومن» می گوید از مرد یا زن هرکدام عمل صالح انجام دهند و اگر مومن باشند وارد بهشت می شوند. اگر قرار بود زن عملی نداشته باشد این حرف ها در قرآن نمی آمد و اگر قرار بود زن موجودی در خدمت مرد باشد این سخنان نمی آمد. حُسن شوهرداری در مقابل حسن خانواده مطرح می شود. قرآن می گوید مردی که برای معاش خانواده کار می کند مانند مجاهد است و زن هم که حُسن بچه داری و همسرداری دارد از طرف دیگری مجاهدت می کند یعنی این یک امر دوطرفه است و این زن و مرد باید درکنار هم باشند. بستگی دارد در هر زمانی عمل صالح چه باشد، یک زمان عمل صالح دانش آموزی و دانش ورزی و اشاعه علم و دانش است و زن و مرد اگر وارد این عرصه شوند بهشتی می شوند. یک موقع هم کار کردن و کارآفرینی و زمان دیگری هم نظامی گری و از مملکت دفاع کردن، عمل صالح است که تقسیم مسوولیت درست انجام می شود. ما دنبال این نیستیم که چیزی را اثبات کنیم. دنبال این هستیم که از حقوقی که خداوند به ما داده است و مسیری که برای رسیدن به کمال طراحی کرده، منحرف نشویم. خانمی که در خانه بنشیند و حداقل در روز ۲ساعت کار داشته باشد و بقیه روز بیکار باشد دچار افسردگی می شود، زیرا یک جریان حق که پرورش استعدادهای اوست زندانی می شود و این کار درستی نیست و عمل صالح نیست، ولی ممکن است همین خانم در خانه کار و تولید کند و این تولید را هر طور خودش خواست در جهت رفع نیازهایش یا در جهت فعالیت های خیریه و اجتماعی انجام دهد و این با ارزش است.
گفت وگو از زاگرس بهشتی- شفقنا
انتهای پیام