شفقنا زندگی- امیر صالحی: تراریخته واژهای است که این روزها دغدغه بسیاری از مردضم و کارشناسان شده است و گزارشها و مقالات زیادی را به خود اختصاص داده است. واژه “تراریخته” ریشه در دستکاری ژنتیک محصولات مصرفی اعم از پوشاک و تغذیه دارد، درواقع محصول تراریخته را میتوان محصولی نامبرد که از طریق ایجاد تغییرات ژنتیکی، تواناییهایی را بهدست آورده که در محصولات معمولی وجود ندارند، این تغییر در ژنتیک میتواند باعث مقاومت در برابر خشکی، شوری خاک، پر باری محصول، مقاومت در برابر آفات و…شود، در کل محصولاتی که از این طریق تولید میشوند را نمیتوان در طبیعت پیدا کرد.
چندی است بحث واردات و حتی کشت این محصولات در داخل ایران داغ شده است و با بالا گرفتن بحث محصولات تراریخته، برآن شدیم تا با مخالفان و موافقان اجرای این طرح در کشور گفتوگو داشته باشیم، به این منظور ابتدا به سراغ دکتر علی کرمی، متخصص بیوتکنولوژی پزشکی و فوق تخصص مهندسی ژنتیک و استاد تمام دانشگاه، رفتیم:
محصولات تراریخته چیست؟
دکتر کرمی در گفت وگو با خبرنگار شفقنا زندگی محصولات تراریخته را اینگونه تعریف کرد: محصولات تراریخته؛ محصولات دستکاری شده ژنتیکی هستند که در دنیا با نام (جی ام او) شناخته شدهاند، این محصولات به شکل دست کاری ژنتیکی اصلاح شده است، تعریف ساده از این محصولات این است که؛ این محصولات به روش دست کاری پزشکی در آزمایشگاه ساخته شده است؛ یعنی یک ژن بیگانه را وارد یک محصول کردهاند، در مهندسی ژنتیک تراریخته میتوان ژن هرچیزی را وارد محصول دیگر کرد مثلاً ژن سم مار را وارد یک محصول کرد، با اینکه به هم مربوط نیستند اما این نوع دست کاری ها را میتوان با این روش انجام داد، سی سال پیش دانشمندان به فکر افتادند که چرا از این روش برای محصولات کشاورزی استفاده نکننیم و گیاهی بهوجود آوریم که نیازی به سم پاشی نداشته باشد و یا یک گیاه را اصلاح کنیم، برای مثال قارچهای خوراکی بعد از مدتی لکه دار میشوند و مردم آنها را نمیپسندند با روش اصلاح ژنتیکی از لکه شدن قارچها جلوگیری کردند و یا گوجهفرنگی وقتی برای مدتی بماند نرم میشود و دانشمندان با همین روش از نرم شدن گوجهفرنگی نیز جلوگیری کردند در واقع ژن این محصولات را دست کاری کردند و محصولاتی را پدید آوردند که در طبیعت وجود ندارد، در روش دست کاری ژنتیکی، میتوانند ژن یک محصول را حذف و یا یک ژن بیگانه را به آن اضافه کنند، برای مثال در مزارع ذرت که وسعت این مزارع زیاد است و نمیشود به شکل سنتی و مرسوم آنها را وجین کرد، دانشمندان آمدند از یک باکتری به نام (بی تی) ژنی را به دست آوردند که در برابر آفات مقاومت میکرد و با آن ژن سم ضد آفت تولید میکرد، این ژن را وارد دانههای این ذرت وارد کردند، این ذرت تراریخته اکنون ژنی دارد که توانایی تولید سم را دارد و آفت با خوردن شیره این گیاه، سم وارد بدنش میشود و از بین میرود، از طرفی در کشورهایی که مزارع ذرت وسیع دارند برای جلوگیری از رشد علف هرز از روشی استفاده میکنند که متأسفانه در کشور ما نیز در حال شکل گرفتن است، در این روش؛ سمی به نام سم علف هرز کش تولید شده که با هواپیما روی مزارع پاشیده میشود، اما چون این سم قوی است دیدند روی محصول نیز اثر میگذارد، برای جلوگیری از این مشکل مجبور شدند ژن دیگری را نیز وارد ذرت کنند تا در برابر علف کش ها مقاومت کند، اکنون سوال اینجا است که آیا این ژنهایی که وارد ذرتها شده است برای انسان مشکلزا است یا نه، در ریشه ذرت این ژن بی تی وجود دارد اما چرا وارد دانهها نشده است؟
وی ادامه داد: چند سال پیش فردی با کمک بنیاد راکفلر که بنیادی صهیونیستی است، این ژنها را وارد برنج کرد و اکنون ما نمیدانیم که کدام برنج که در بازار است؛ تراریخته شدهاند، خانم دکتر صالحی، استاد دانشگاه رشت، دو سال پیش آزمایشی انجام داد که نتیجه عجیبی داشت، بر اساس این تحقیق ۴۸ درصد برنجهای بازار ایران و البرز تراریخته است، البته من معتقدم ممکن است در روند این تحقیق اشتباهی پیش آمده باشد، اما چرا مسئولین اعلام میکنند که محصول تراریخته در ایران وجود ندارد.
کرمی در مورد محصولات تراریخته در بازار تصریح کرد: واقعاً معلوم نیست که کدام محصولات در بازار تراریخته شده هستند، در اروپا تمام محصولات تراریخته دارای برچسب جی ام او هستند و مصرف کننده حق انتخاب دارد، در بازار ما ۹۹ درصد روغنها تراریخته شده هستند، با فشاری که ما به مسئولین آوردیم موفق شدیم فقط سه برند روغن را برچسب دار کنیم که البته آن هم خیلی ریز کنار مشخصاتش آورده شده از مثلاً تخمه آفتابگردان براریخته شده استفاده شده است.
چگونگی ورود این محصولات به ایران
وی در مورد ورود این محصولات به ایران اظهار کرد: آن شخصی که وارد کننده این محصولات بوده است، میدانسته که این محصولات تراریخته هستند اما چون آگاهی عمومی وجود نداشته کسی هم متوجه نشده است. اکنون ما درحال اطلاع رسانی هستیم که مردم شما در حال خوردن محصولات تراریخته هستید، ۱۰ سال است که از این محصولات استفاده میکنید، سوال من از مسئولین این است که چرا به مردم اطلاع رسانی نکردهاند، درخواست ما این است که یک طرح شناخته شده مانند استاندارد شکل بگیرد که روی محصولات تراریخته شده بزرگ حک شود.
این استاد ژنتیک در ادامه گفت: من بارها ترور شخصیتی شدهام؛ همه جور تهمتی به من وارد شده، همه اینها به این خاطر است که حرف حق میزنم، چرا در اروپا آگاهی بالا است؟ چرا در اروپا فردی که میخواهد یک محصول را بخرد آنرا به دقت مورد مطالعه قرار میدهد اما ما حتی به شکل فله خرید میکنیم؟ اینها به این دلیل است که به مردم آگاهی داده شده است، اکنون ما نیز چنین کاری را راهاندازی کردهایم.در اینترنت سه کلیپ پنج دقیقهای وجود دارد به نام دانستههایی در باره روغن. یک سوال دارم فرض کنیم تخمه آفتابگردان کیلویی پنج هزار تومان باشد چطور ممکن میشود روغنی که فرآوری شده و از هر یک کیلو تخمه شاید صد گرم روغن به دست میآید، کیلویی سه هزار تومان باشد؟ پس قطعاً یک جریانی در کار است، چرا هنوز در سایت غذا و دارو بخش تراریخته وجود ندارد؟ رئیس سازمان غذا و دارو به من گفت ما آزمایشگاه غذا و دارو نداریم و تازه پول گرفتیم تا آزمایشگاه بسازیم، پس تا حالا با غذای مردم چه میکردید؟
دلیل عدم اطلاع رسانی چیست؟
وی افزود: مردم همه دنیا علاقهای به محصول دست کاری شده ندارند. همه جا سه نوع محصول وجود دارد؛ محصولات ارگانیک، محصولاتی که به شکل سنتی به عمل آمدهاند و همین محصولات تراریخته. البته همیشه قیمت محصولات تراریخته کمتر از بقیه محصولات بوده است چون مردم تمایلی به محصولات دست کاری شده ندارند.
آیا همه محصولات دست کاری شده خطرناک هستند؟
محصولات تراریخته باید دارای برچسب شوند
کرمی در مورد اینکه آیا همه محصولات دست کاری شده خطرناک هستند؟ گفت: در کشورهای دیگر محصولات غیر خوراکی را تراریخته میکنند، محصولاتی مانند پنبه که برای لباس از آن استفاده میشود که البته اینجا بحث حساسیت پوستی نیر مطرح است، اما در برخی کشورها غذای مردم را تراریخته میکنند، بزرگترین مشکل کشور ما، مشکل غذا نیست، بزرگتریم مشکل ما کویری بودن کشور ما است. چرا درختانی مقاوم به کمبود آب و مقاوم به شوری خاک تولید نمیشود تا کویرهای کشور را آباد کنیم. چندصد هزار هکتار زمین شور و کویری در کشور وجود دارد که میتوان با این گیاهان کویر زدایی کرد، پس چرا به جای این کار، غذای مردم دست کاری می شود؟ اکنون بعد از سالها مبارزه دانشمندان با کمپانیهای دخانیات، شاهد وجود برچسبهای سرطانزا بودن سیگار روی پاکتهای آن هستیم، باید محصولات تراریخته نیز به همین شکل دارای برچسب شوند.
میزان کشت محصولات تراریخته در کشور
این فوق تخصص ژنتیک پاسخ داد: آمار رسمی دارم که در حال حاضر در خاک جمهوری اسلامی ایران ۳/۱ میلیون هکتار زمین زیر کشت محصولات تراریخته هستند، متآسفانه ژنهایی که وارد یک محصول میشوند باعث آلوده شدن دیگر محصولات نیز میشوند، به این شکل که وقتی یک مزرعه زیر کشت محصولات تراریخته است، گردههای این محصولات روی محصولات مرازع معمولی مینشیند و با لقاح باعث به وجود آمدن بذر آلوده میشود و این ترتیب نسلهای بعدی محصولات نیز تراریخته میشوند، شرکت مافیایی مونسانتو، شرکتی است که سلاحهای شمیایی تولید میکرد اکنون در حال ساختن محصولات کشاورزی تراریخته شده و عقیم است، یعنی بذر به دست آمده از محصولات این شرکت قابل رشد نیستند و این بذر را هرسال باید خریداری کرد، من نقد کننده تراریخته هستم نه مخالف آن، اما سوال دارم چطور این محصولات سر از زمینهای ما در آورده است؟ در برنامه ششم دولت دو محصول برنج و پنبه را قصد کاشت دارند و شنیدهام که آماده هستند تا به مزرعه بروند، آن هم بدون مجوز، در بند چهارم قانون ایمنی زیستی آمده که هرکس بخواهد مزرعه را تجاری سازی و یا رها کند باید از سه مرجع، وزارت کشاورزی، سازمان بهداشت و سازمان حفاظت محیط زیست مجوز دریافت کند، اما فقط از جهاد کشاورزی که خودش هم تولید کننده است مجوز گرفتند و محصولات را به مزارع بردند، صادقانه بگویم ما نمیدانیم چقدر از محصولات بازار تراریخته شده هستند.
عوارض مصرف محصولات تراریخته
کرمی گفت: محصول تراریخته باید قبل از ورود به بازار به شکل دقیق مورد آزمایش قرار بگیرد تا مشخص شود چقدر از ژن وارد محصول شده و میزان آن ژن چقدر است. برای یک ایرانی که سالها برنج مصرف میکند باید مشخص شود این محصولات چه عوارضی دارد.ض باید در آزمایشگاه روی حیوانات چک شود و با این وجود مدت زمان آزمایش تراریختگی سه ماه است، مگر ما فقط سه ماه برنج میخوریم، من پیشنهاد دارم که یک سازمانی به ما بودجه بدهد تا این دعوا را جمع کنیم، در این رابطه که این محصولات برای مردم ضرر دارد یا نه؛ صدها مقاله وجود دارد که مضر بودن آنها را تأیید میکند و در مقابل آنها صدها مقاله نیز و جود دارد که عکس این را تأیید میکند دقیقاً مانند سرطانزا بودن سیگار که بعد از مدتها ثابت شد که سیگار مضر است، آیا باید سی سال صبر کنیم تا عدهای سودجو به اهداف خود برسند و ضررات این محصولات نمایان شود و سرطان و دیابت و مریضیهای دیگر اوج بگیرد تا دست به کار شویم؟ پاسخی که داده میشود این است که این محصولات در آمریکا عرضه میشود اما مشکلی وجود ندارد اما این همه آمار بیماری قلبی و بیماریهای گوارشی لز کجا است؟ چرا غذای مشکوک به مردم دهیم؟ رهبر معظم انقلاب در مورد محصولات کشاورزی فرمودند باید کشاورزی سالم منبتی بر ارگانیک باشد، اما مسئولین پاسخ میدهند در این جمله واژه سالم به تراریخته اشاره دارد، اینکار برای چیست؟
نوع برخورد کشورهای دنیا با این محصولات
این استاد تمام دانشگاه بیان کرد: در دنیا ۳۸ کشور این محصول را منع کردهاند و ۶۴ کشور دنیا این محصول را برچسب گذاری کردهاند و رژیم صهیونیستی اجازه کشت محصولات تراریخته را حتی به یک متر زمین نمیدهد، خب ما با این اطلاعاتی که در اختیار داریم چرا باز باید اشتباه کنیم،در سال ۱۹۹۷ که ایران با کمک بنیاد راکفلر برنج را تراریخته کرد چرا کشورهایی مانند چین و هند و پاکستان که بزرگترین تولید کنندگان برنج در دنیا هستند این کار را نکردند؟ چون میخواستند ببینند نتیجه در ایران چطور خواهد بود، من باز تکرار میکنم من نقد کننده تراریخته هستم نه مخالف آن، سوال من این است که چرا عجله میکنیم برای کشت این محصولات، چرا آزمایشات را تکمیل نمیکنند، چرا از یک سازمان مسئول مجوز نمیگیرند؟ کشورهایی که این محصولات را ممنوع کردهاند ابهامات را میدانند؛ ابهاماتی اعم از ابهام برای ذخایر ژنتیکی کشور، ابهام برای سلامتی انسان، ابهام برای محیط زیست، ابهام برای نابود کردن تنوع ژنتیکی کشور و…کشور بیطرفی مثل سوئیس سه دوره پنج ساله کشت محصولات تراریخته را تعلیق کرده است، سوئیس به اندازه یکی از استانهای ما نیست.
خطرات محصولات تراریخته برای محیط زیست
وی گفت: اول اینکه این محصولات باعث نابودی ذخایر ژنتیکی میشود و دوم وقتی یک حشره این محصول را میخورد و کشته میشود، قورباغه و مار و… نیز آنها را میخورند و آنها نیز از بین میروند، اکنون در کانادا فاجعهای برای زنبورهای عسل پیش آمده که همه آنها در حال مرگ هستند،از یک وکیل کتابی به چاپ رسیده است که تمام کارهای پشت پرده این محصولات را فاش میکند، کتاب ژنهای تغییر یافته؛ حقیقت تحریف شده، تمام این رازها را فاش میکند.
پیشنهادی برای حل مسئله محصولات تراریخته
علی کرمی در پایان به پیشنهاد خود اشاره کرد و گفت: ابتدا مانند سوئیس کشت این محصولات را تعلیق کنیم، من تضمین میدهم که هیچ اتفاقی رخ ندهد، بودجه دهند تا در این مدت تعلیق این محصولات را آنالیز کنیم تا در نهایت به یک دقیق نتیجه برسیم و اینکه بر روی محصولات تراریخته برچسب بزنیم تا مردم حق انتخاب داشته باشند.